ЭIЄ

ΤΟ ΜΕΓΑ ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ ΚΑΘΟΔΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΟΣ_ΈΡΕΥΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΟΔΙΦΩΝ

Ἔρευνα & συγγραφή: Ἰωάννης Γ. Βαφίνης 

✟

 Κατὰ τὸν καιρὸ ἐκεῖνο, εἰς τὴν Παλαιστίνη, ἐσυνέβη γεγονὸς μέγα διὰ τὴν χρονική πορεία τῆς ἀνθρωπότητας. Ἡ ἐνσάρκωση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου Τοῦ Θεοῦ, ἤτοι Κυρίου ἠμων Ἰησοῦ Χριστοῦ, πραγματοποιήθηκε στὸ χρονικὸ σημεῖο μηδέν. 

 Ἔπειτα τούτου ξεκίνησε ἡ ἀρχὴ τῆς Νέας Κτίσης συντελεσθεῖσα μὲ τὴν πορεία εἰς τὸ Θεῖον δρᾶμα, δηλαδὴ τὴν Σταύρωση καὶ τὴν Ἀναστάση τοῦ Σωτῆρος καὶ Λυτρωτῆ ὑμῶν Χριστοῦ. 

 Τὸ Φῶς ποὺ ἐξέπεμψε ἡ Ἀνάσταση Τοῦ Κυρίου φώτισε τὰ σκότη τῆς γῆς καὶ τοῦ Ἅδου λυτρώνοντας τὸ ἀνθρώπινο γένος ἀπὸ τὴν αἰωνία κατάρα τῆς πτώσεως τῶν πρωτοπλάστων. 

 Ἐκ τούτου του συμβάντος παρέμεινε εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση ἡ θαυματουργικὴ παρουσία ἤτοι καὶ κατάβαση τοῦ Ἁγίου Φωτός, ἐτησίως, κατὰ τὸ Μέγα Σάββατο εἰς τὸν Τάφο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅπου, ἀπὸ πλείστους, χριστιανοὺς καὶ μή, θεωρεῖται ἕνα μοναδικὸ γεγονὸς στὴν ἱστορία τοῦ παγκόσμιου πολιτισμοῦ. 

 Ἐτησίως, τὸ γεγονὸς τῆς καταβάσεως, λαμβάνει χώρα τὴν ἴδια ἡμέρα, ἐπὶ δύο χιλιετηρίδες. Πρόκειται γιὰ ἐνα θαυματουργικὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐπικαλύπτει μίαν περίοδον δεκάκις καὶ τριῶν αἰώνων, δηλαδή, ἀρχομένου ἐκ τοῦ 4οῦ μέχρι τοῦ 16οῦ αἰῶνα. Δεκάδες συγγραφεῖς τῆς μεσαιωνικῆς ἐποχῆς, κατέγραψαν μὲ γλαφυρότητα τὸ μεγάλο τοῦτο θαῦμα τοῦ χριστιανικοῦ κόσμου. 

 Ἐν τούτοις, ἐτησίως, ἑκάστου Μεγάλου Σαββάτου, τὸ Ἅγιον Φῶς ἤτοι καὶ Φῶς τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, τὸ ὁποῖον φανερώνεται εἰς τὸν Τάφο τοῦ Θεανθρώπου, ἐπαληθεύει ἐς ἀεὶ τὴν Ἀναστάση Του. 

 Ὁ συμβολισμὸς οὗτος διατηρεῖτε εἰς τοῦς κόλπους τῶν ἁγιοταφιτών, ὅπου, κατὰ τὴν τέλεση τῆς ἁφῆς τοῦ Ἁγίου Φωτὸς ἐπισυνάπτονται οἱ δύο δεσμίδες μὲ τὰ τριαντάκοντα καὶ τρία(33) κεριὰ ὅσα τα ἔτει τοῦ Χριστοῦ μετὰ τὴ γέννηση Του! 

Ἡ τελετὴ τοῦ Ἁγίου Φωτὸς ποὺ συντελέστηκε τὸ 2025 ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Ἱεροσολύμων Θεόφιλο τὸν Γ΄. Στὴν πρώτη εἰκόνα, φαίνεται ξεκάθαρα ὅτι, τὸ Ἅγιον Φῶς θαυματουργικὰ ἔχει ἐξέλθει ἐκ τοῦ ἱεροῦ Κουβουκλίου καὶ ἔχει ἀνάψει τὶς λαμπάδες τῶν ἐκεῖθε προσκυνητῶν πρὶν ἐξέλθει ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων. Αὐτὰ καὶ ἄλλα θαυμαστὰ γεγονότα συμβαίνουν κάθε χρόνο σύμφωνα μὲ βιωματικὲς ἐμπειρίες τῶν Ἑλλήνων προσκυνητῶν. 

 Ἡ παρουσία τοῦ Ἁγίου Φωτός, στὰ δρώμενα τῆς χριστιανικῆς πίστεως, ἐθέσε σοβαρὰ ζητήματα ἐρεύνης, εἰς τοὺς κοσμικοὺς καὶ θρησκευτικοὺς κύκλους, διὰ τὴν ἀρχὴν προελεύσεως καὶ τὴν ἀναφερόμενη  δράση του. 

 Μεταξὺ τῶν ἐρευνητῶν ἐνεφάνησαν ἀρκετοὶ ἀντιρρησίες τοῦ θείου θαύματος κατεχόμενοι ἀπὸ ἀντίχριστον πνεῦμα. Ἡ ἐπιδίωξη τοὺς ἦταν, πρωταρχικῶς, ἡ ἀλλοίωσης τοῦ γεγονότος τῆς παρουσίας τοῦ Ἁγίου Φωτός, ἡ ὁποία δροῦσε ὡς τονωτικὸν εἰς τὴν Πίστη τῶν Χριστιανῶν - ἰδιαιτέρως τῶν Ἑλληνορθοδόξων.   Τοσούτως, οἱ παρεμβάσεις ἀστόχων ἐπιθέσεων, τῶν ἐκπροσώπων τοῦ διαφωτισμοῦ, μὲ κύριο ἐκφραστὴ τὸν Ἀδαμάντιο Κοραῆ, ἔπεσαν στὸ κενό, ἐφόσον ὑπῆρξαν ἀστήρικτες καὶ ἀναπόδεικτες. 

  Ἀντιθέτως, οἱ ὑποστηρικτὲς τῆς Ἁγιότητας τοῦ θαυματουργικοῦ Φωτός, οἱ ὁποῖοι βίωσαν τὸ γεγονὸς τῆς Ἀναστάσεως ἐν τόπῳ καὶ χρόνῳ εἰς Ἱεροσόλυμα τὸ Μέγα Σάββατον, κατέγραψαν στὰ ἱστορικά τους βιβλία, ἄνευ φόβου καὶ πάθους τὴν Ἀλήθεια Λαμπρῆς καὶ ἐκ πάντων Φωτεινοτάτης Ἀνάστασης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. 

 Σημαντικὸς συγγραφεύς, περὶ τῆς θαυματουργικῆς κατάβασης τοῦ Ἁγίου Φωτός, ὑπῆρξε ὁ Ἀρχιμανδρίτης Διονύσιος Πύρρος ποὺ κατάφερε νὰ βιώσει ὡς προσκυνητῆς τὴν Ἁγία Ἀναστάση Τοῦ Χριστοῦ εἰς τὸν Πανάγιο Τάφο τῶν Ἱεροσολύμων κατὰ τὴν περίοδο τοῦ 19ου αἰῶνος. 

 Ἐπιπλέον, σύγχρονοι μελετητές, ἐπιστήμονες, θέλησαν νά, εξερευνήσουν τὸ μυστήριον τοῦτο βαθύτερα. Ἕνας ἐξ αὐτῶν, ὁ Ρῶσος φυσικὸς Ἀντρέϊ Ἀλεξάντροβιτς Βολκόβ, ἐρευνῶντας ἐξονυχιστικὰ τὴν ἐμφάνιση τοῦ Ἁγίου Φωτὸς κατέθεσε τὰ ἑξῆς συμπεράσματα ποὺ παραθέτω κάτωθι, προερχόμενα ἐκ τῆς ραδιοφωνικῆς ἐκπομπῆς ποὺ μεταδόθηκε ἀπὸ τὴν συχνότητα τῆς Πειραϊκῆς ἐκκλησίας. 

✝

Μαρτυρία περὶ Ἁγίου Φωτὸς ἀπὸ τὸν Ρῶσο φυσικὸ Ἀντρέϊ Ἀλεξάντροβιτς Βολκόβ (ἀπὸ ὀμιλεία μὲ τὸν φυσικὸ Παναγιώτη Καρατζόπουλο στὴν ἐκκλησία τοῦ Πειραιᾶ) 

 «Τὰ ραδιοκύματα εἶναι κύματα μεγάλου μήκους ἀπὸ 100 ἕως 200 μέτρα μερικὰ ἑκατοστὰ ἀλλὰ μικρῆς συχνότητας. Αὐτὰ τὰ ραδιοκύματα προσπάθησε νὰ μετρήση ὁ Ρῶσος φυσικός, κατὰ τὴν διάρκεια τῆς καθόδου τοῦ Ἁγίου Φωτὸς τὸ Μ. Σάββατο τοῦ 2008. Χρησιμοποίησε εἰδικὸ ἐξοπλισμὸ καὶ ἔκανε τὶς μετρήσεις του κατὰ τὴν διάρκεια ἐξίμιση ὡρῶν ποὺ μεσολάβησαν πρὶν ἀπὸ τὴν κάθοδο τοῦ Ἁγίου Φωτός. Τὰ στοιχεῖα ἐπεξεργάστηκε τοὺς ἑπόμενους μῆνες καὶ ἔβγαλε τὰ συμπεράσματα του. 

Παρατήρησε μιὰ διαφορὰ ἀνάμεσα στὰ δείγματα τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὴν προηγούμενη ἡμέρα τῆς καθόδου τοῦ Ἁγίου Φωτός, καὶ τὴν ἑπομένη μέρα. Σύμφωνα μὲ τὴν ἀνάλυση στὴν ρωγμὴ τῆς κολώνας τῆς εἰσόδου τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως παρατήρησε μιὰ διαφορά, ἀπὸ τὴν ὁποία συμπέρανε ὅτι ὑπῆρξε μιὰ ἠλεκτρικὴ ἐκκένωση. Ἐπίσης, ἡ διαφορὰ τῶν δειγμάτων τῆς ἡμέρας τῆς καθόδου τοῦ Ἁγίου Φωτὸς καὶ τῆς ἑπόμενης ἡμέρας ὀφείλονταν στὴν ἠλεκτρικὴ ἐκκένωση. 

Οἱ ἠλεκτρικὲς ἐκκενώσεις εἶναι κάτι ἀνάλογο μ' αὐτὸ τὸ ὁποῖο συμβαίνει στοὺς κεραυνοὺς ποὺ συνδέονται μὲ τὸ ὀπτικὸ ἀποτέλεσμα ὅπως εἶναι ἡ ἀστραπὴ καὶ τὸ ἠχητικὸ ἀποτέλεσμα ὅπως ἡ βροντή. Αὐτὲς οἱ ἠλεκτρικὲς ἐκκενώσεις συμβαίνουν στὴν ἀτμόσφαιρα ἀπὸ φυσικὰ αἴτια, ὅταν ἔχουμε συγκέντρωση σὲ δύο διαφορετικὲς περιοχὲς ἑνὸς νέφους θετικῶν καὶ ἀρνητικῶν φορτίων, ἄρα, μεταξύ τους δημιουργεῖται μία διαφορὰ δυναμικοῦ κι ὅταν αὐτὴ διαφορὰ δυναμικοῦ ξεπεράσει μιὰ μέγιστη τιμὴ ποὺ λέγεται διηλεκτρικὴ ἀντοχὴ τοῦ ἀέρα ξεσπάει μιὰ ἠλεκτρικὴ ἐκκένωση. Ἡ ἀνάμεσα σὲ δύο διαφορετικὰ σύννεφα ποὺ ἔχουμε σ' ἕνα σύννεφο θετικὸ φορτίο καὶ στὸ ἄλλο ἀρνητικὸ καὶ πάλι δημιουργεῖται αὐτὸ τὸ φυσικὸ φαινόμενο τῆς διαφορᾶς δυναμικοῦ. 

Μιὰ ἠλεκτρικὴ ἐκκένωση λοιπόν, διαπίστωσε ὁ Βολκόβ, στὴν κολώνα, μὲς τὴν ρωγμὴ τῆς εἰσόδου τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως, ποὺ πιθανῶς ἀπὸ ἕνα τέτοιο ἀνάλογο ἀνεξήγητο φαινόμενο δημιουργήθηκε. Ὁ ἴδιος χαρακτηρίζει αὐτὴ τὴν διαφορὰ absolutely miracle = ἀπόλυτο θαῦμα. Αὐτὸ λοιπόν, ποὺ παρατήρησε ὁ Ρῶσος ἐπιστήμονας εἶναι ὅτι ἡ σχισμὴ ποὺ δημιουργήθηκε στὴν κολώνα τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως, ποὺ εἶναι ἕνα ἱστορικὰ καταγεγραμμένο γεγονός, ὀφείλεται σὲ κάποια ἠλεκτρικὴ ἐκκένωση, ἀλλά, παρατήρησε καὶ ἀνεξήγητες ἠλεκτρικὲς ἐκκενώσεις στὶς ἐξίμιση ὧρες τῆς ἀναμονῆς τὸ Μ. Σάββατο στὸ ναὸ τῆς Ἀναστάσεως κατὰ τὴν διάρκεια τῆς καθόδου τοῦ Ἁγίου Φωτός. Αὐτὸ γιὰ τοὺς φυσικοὺς ἐπιστήμονες φαντάζει ὡς ἀνεξήγητο φαινόμενο καθότι οἱ ἠλεκτρικὲς ἐκκενώσεις συμβαίνουν στὴν ἀτμόσφαιρα σὲ στιγμὲς ποὺ ὑπάρχουν τὰ ἠλεκτρικὰ φορτία, κυρίως, σὲ καταιγίδες ἢ ἔντονη συννεφιά. Ὁπότε, δὲν θὰ ἔκανε ἰδιαίτερη ἐντύπωση στὸν Ρῶσο φυσικὸ ἂν τὰ αἴτια προέρχονταν ἀπὸ ἀτμοσφαιρικὴ διαταραχὴ κάτι τὸ ὁποῖο δὲν συνέβαινε κατὰ τὴν διάρκεια τῶν ὡρῶν τῆς ἔρευνας τῶν ραδιοκυμάτων στὸ Ναὸ τῆς Ἀναστάσεως. 

Σύμφωνα μὲ τὸν ἐρευνητὴ φυσικό, μέσα σ`ένα κλειστὸ χῶρο, ὅπως ὁ ναὸς τῆς Ἀναστάσεως, δὲν θὰ μποροῦσαν νὰ δημιουργηθοῦν οἱ προϋποθέσεις γιὰ τὴν ἐκδήλωση φυσικῶν φαινομένων γι'αυτό καὶ τὸ χαρακτήρισε ὡς ἀπόλυτο θαῦμα. Δηλαδή, ἐπιστημονικά, τὸ Ἅγιο Φῶς, χαρακτηρίστηκε, ἀπὸ τὸν Ρῶσο φυσικὸ Ἀντρέϊ Ἀλεξάντροβιτς Βολκόβ, ὡς τὸ ἀπόλυτο θαῦμα. Ἐπίσης, σύμφωνα μὲ τὴν ἀνακοίνωση τοῦ λέκτορα τοῦ Ὀρθόδοξου Πανεπιστημίου τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου στὴν Ρωσία, ὁ Βολκόβ ἔκανε ἕνα ἐπιστημονικὸ κατόρθωμα. Γιὰ πρώτη φορά, στὴν ἱστορία, ἔγινε μιὰ τέτοια σοβαρὴ καὶ ἀξιόπιστη καὶ ὑπεύθυνη ἐπιστημονικὴ ἔρευνα σχετικὰ μὲ τὸ Ἅγιο Φῶς. 

Ἡ κατάληξη δέ, ὅλων τῶν συμπερασμάτων τοῦ φυσικοῦ ἐπιστήμονα, εἶναι ὅτι ἡ κάθοδος τοῦ Ἁγίου Φωτὸς δὲν εἶναι ἕνα φυσικὸ φαινόμενο ποὺ συμβαίνει διαρκῶς στὴν ἀτμόσφαιρα. Αὐτὸ ποὺ μᾶς περιγράφει ὁ Ρῶσος φυσικὸς εἶναι αὐτὸ ποὺ λένε τόσα χρόνια ὅσοι παρευρέθησαν, μεσημέρι Μεγάλου Σαββάτου, στὸν Ναὸ τῆς Ἀναστάσεως. Δηλαδή, κατὰ τὴν ὥρα ποὺ γίνεται ἡ τελετὴ τοῦ Ἁγίου Φωτός, βλέπουνε, αἰσθάνονται, τὸ περιγράφουν ἄλλοι μὲ πολὺ γλαφυρὲς περιγραφές, κάτι σὰν ἀστραπὴ ἢ σὰν ἔντονο χρῶμα ποὺ κινεῖται μέσα στὸ χῶρο. Ἔτσι, ὁ Ρῶσος ἐρευνητὴς ἔρχεται νὰ πιστοποιήσει τα λεγόμενα τῶν προσκυνητῶν ποὺ ἔλεγαν ὅτι ἔβλεπαν κάτι σὰν ἀστραπές. Ὀφείλουμε, ἐπίσης, νὰ ποῦμε ὅτι ἐπειδή, ἡ ἡμέρα τοῦ Μεγάλου Σαββάτου, στὰ Ἱεροσόλυμα, γίνεται μεσημέρι καὶ τὴν περίοδο ποὺ στὴν Παλαιστίνη σπάνια πέφτουν βροχὲς εἶναι ἀδύνατον νὰ μαρτύρησαν γιὰ ἕνα ἁπλὸ ἀτμοσφαιρικὸ φαινόμενο. Παρά, ὅτι, οἱ μετρήσεις τοῦ Ρώσου φυσικοῦ γίνανε μόνο κατὰ τὸ ἔτος τοῦ 2008 θὰ μποροῦσε νὰ γίνει κι ἄλλες χρονιὲς γιὰ νὰ ἦταν πιὸ ἀξιόπιστες οἱ μελέτες. 

Ὡστόσο, θεωρεῖ ὅτι ἡ ἔρευνα τοῦ εἶναι ἀπόλυτα ὑπεύθυνη κι `ναὶ ἕτοιμος νὰ ἀνακοινώσει τὰ ἀποτελέσματα αὐτά. Μ' αὐτὴ τὴν μελέτη κατάφερε νὰ πιστοποιήσει στὸ χῶρο τῆς ἐπιστήμης ἕνα πολὺ μεγάλο θαῦμα ποὺ τὰ τελευταῖα χρόνια συζητεῖται ἀλλὰ κι ἀμφισβητεῖται πάρα πολύ. Καὶ νὰ σκεφτοῦμε ὅτι πρόκειται γιὰ ἕνα θαῦμα διαχρονικὸ ποὺ συμβαίνει ἐδῶ καὶ αἰῶνες. Σύμφωνα μὲ τὶς μαρτυρίες, ὅσων τὸ ἔχουνε βιώσει, θεωροῦν ὅτι ἔχουν πάρει τὴν εὐλογία Τοῦ Θεοῦ. Ἄραγε, ἡ φυσικὴ ἐπιστήμη, μὲ τὶς μελέτες της, θὰ μποροῦσε νὰ μᾶς ὁδηγήσει κοντὰ στὸ Θεό; 

Ὁ περισσότεροι ἐκ τῶν ἐπιστημόνων πιστεύουν σ`ένα νομοτελειακὸ σύστημα τοῦ σύμπαντος. Ὡστόσο, ὁ Θεὸς δὲν ἀποδεικνύεται μὲ τοὺς φυσικοὺς νόμους οὔτε καταρρίπτεται, γιατί, ὅποιος προσπαθήσει νὰ ἀποδείξει τὴν ἀπουσία ἢ τὴν παρουσία Τοῦ Θεοῦ τότε πέφτει σὲ ἄλλο παράπτωμα, μπαίνοντας στὰ χωράφια τῆς μεταφυσικῆς. Ὅμως ἕνας ἐπιστήμονας ποὺ ἔχει καλὴ προδιάθεση μέσα ἀπὸ τὴν ἐπιστημονικὴ ἔρευνα καὶ μέσα ἀπὸ τοὺς νόμους τῆς φύσης καὶ μέσα ἀπὸ αὐτὰ ποὺ συμβαίνουν στὴ φύση θὰ ἀνακαλύψει τὸν Θεό. Ὁ Θεὸς ἀποκαλύπτεται σὲ κάθε πτυχὴ τῆς ζωῆς μας, ἄρα, καὶ στὸν ἐπιστήμονα ἀποκαλύπτεται μέσα ἀπὸ τὴν ἔρευνα ποὺ διεξάγει στὸ ἐργαστήριο του, ἀρκεῖ, νὰ ἔχει ἀνοικτὰ τὰ μάτια τῆς ψυχῆς του γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ δεῖ τὰ μηνύματα ποὺ ὁ Θεός του στέλνει. Καθότι ἡ γνώση εἶναι δῶρο Τοῦ Θεοῦ.».

  Εἰκόνα της  δεξιάς κολώνας της εισόδου του Ναού τὴ σήμερον 

 Ἡ ἔρευνα αὐτή, τοῦ Ρώσου φυσικοῦ Βολκόβ, στηρίχθηκε στὴ σχισμὴ τῆς δεξιᾶς κολώνας τῆς εἰσόδου τοῦ Ναοῦ της Ἀναστάσεως στὰ Ἱεροσόλυμα. 

 Ὅταν τὸ ἔτος 1517 μ.Χ. οἱ Ἄραβες κατέκτησαν τὰ Ἱεροσόλυμα. Τότε οἱ Ἀρμένιοι θέλησαν νὰ ἐκμεταλλευτοῦν τὸ γεγονὸς καὶ ν' ἁρπάξουν ληστρικῶς ἀπὸ τοὺς Ὀρθοδόξους τὸ προνόμιο τοῦ Ἁγίου Φωτός. Ἀφοῦ προσέφεραν ἄφθονο χρυσάφι στὸν Ἀγαρηνό διοικητὴ καὶ κατάφεραν νὰ ἀπαγορεύσουν τὴν εἴσοδο στοὺς Χριστιανούς Ὀρθόδοξους ἀπὸ τὴν χάριν καὶ τὴν δωρεὰ τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸ Μέγα Σάββατον καὶ νὰ λάβουν αὐτοὶ τὸ Ἅγιο Φῶς. 

 Ὁ Ἕλληνας Πατριάρχης γονυκλινὴς προσευχήθηκε στὸν Θεὸ, μὲ δάκρυα στὰ μάτια, γιὰ νὰ μὴν ἀποστερήσει ἀπὸ τὸν πιστὸν λαόν του τὸ Ἅγιον Του Φῶς. Καὶ τὸ Θαῦμα ἔγινε. Ἡ κολώνα τοῦ ναοῦ σχίστηκε καὶ τὸ φῶς βγῆκε μὲ μοναδικὸ τρόπο ἀπὸ ἐκεῖ. 

Ὁ Ἀρχιμανδρίτης Σάββας Ἀχιλλέως μαρτυρεῖ ὅτι ἀπὸ τὴν σχισμὴ μέχρι σήμερον ἀναπέμπεται ὑπερκόσμιος εὐωδία παρόμοια μὲ ἐκείνη ποὺ ἀναβλύζη διαρκῶς ἀπὸ τὸν Γολγοθᾶν στὸ σημεῖο ποὺ ἐσταυρώθη ὁ Χριστὸς ἀπὸ τὴν ὀπὴν τοῦ Σταυροῦ. 

  Περαιτέρω αὐτῆς τῆς μαρτυρίας τοῦ Βολκώφ, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ληφθεῖ σοβαρὰ ὑπόψιν, παραθέτω καὶ μία σπάνια συνέντευξη τοῦ ἀειμνήστου Πατριάρχου Ἱεροσολύμων Εἰρηναίου ὅπου περιγράφει ὁ ἴδιος τὴν βιωματικὴ ἐμπειρία τῆς καθόδου τοῦ Ἁγίου Φωτὸς τῆς Ἀναστάσεως. 

 ✟

 

Βιωματικὴ κατάθεση τοῦ ἀειμνήστου Πατριάρχου Εἰρηναίου περὶ τῆς καταβάσεως τοῦ Ἁγίου Φωτός 

(Ἀγγελικῆς Χατζηιωάννου) 

Ὁ Πατριάρχης Ἱεροσολύμων εἶχε κάνει κι ἄλλη φορὰ περιγραφὴ τῆς τελετῆς τοῦ Ἁγίου Φωτός, ὅταν ἦταν ἔξαρχος τοῦ Πατριαρχείου στὴν Ἑλλάδα, καὶ εἶχε καταγραφεῖ αὐτὴ ἀπὸ τὸν ἐλλογιμότατο καθηγητὴ τῆς θεολογικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Σπυρίδωνα Κοντογιάννη καὶ ὑπάρχει καταγεγραμμένη σὲ κάποια ἐγκυκλοπαίδεια. Ὁ Πατριάρχης μετὰ ποὺ τελείωσε μοῦ εἶπε πὼς αὐτὴ ἡ λιτανεία ἡ κυκλικὴ γίνεται τρεῖς φορὲς γύρω ἀπὸ τὸν Πανάγιο Τάφο. Ἀφοῦ ἀπεκδύθηκε τὴν μήτρα του, τὸν σάκο καὶ ἔμεινε μόνο μὲ τὸ ἐπιγονάτιο, τὸ στιχάριο, τὴ ζώνη, τὰ ἐπιμάνικα καὶ τὸ πετραχήλι κρατῶντας στὸ ἕνα χέρι τὴν φυλλάδα, δηλαδή, τὸ βιβλίο - ἔτσι λέγεται φυλλάδα στὴν λειτουργικὴ γλῶσσα - μὲ τὴν εὐχὴ καὶ στὸ ἄλλο χέρι τὰ κεριά. Εἰσερχόμενος στὸ ἱερὸ κουβούκλιο ἀπὸ πίσω του ἀκολουθεῖ ὁ Ἀρμένιος ἀρχιερέας, ποὺ στέκεται στὸν προθάλαμο. Ὁ Πατριάρχης εἰσερχόμενος στὸν Πανάγιο Τάφο κάθεται ἔμπροσθεν τῆς πόρτας - γιὰ εὐνόητους λόγους - φράζοντας τὴν εἴσοδο καὶ ἀρχίζει νὰ διαβάζει τὴν εὐχή. 

Ρωτῶντας τὸν Πατριάρχη πὼς μποροῦσε νὰ δεῖ καὶ νὰ διαβάσει - ἀφοῦ ὅπως γνωρίζουμε δὲν ὑπάρχει φῶς - εἶπε ὅτι ἐπειδὴ ἔχει ἕνα μικρὸ τροῦλο πάνω ἀπὸ τὸ κουβούκλιο τοῦ Παναγίου Τάφου, κινοῦσε τὸ βιβλίο ὥστε νὰ μπορεῖ νὰ φτάσει ἔστω καὶ λίγο φῶς γιὰ νὰ διαβάσει τὴν εὐχή. Καὶ ξαφνικὰ βλέπει - ἄγνωστο ἀπὸ ποὺ (οὔτε καὶ ἐκεῖνος μπόρεσε νὰ τὸ καταλάβει) - μιὰ σφαῖρα φωτὸς κυανοῦ χρώματος, αὐτὸ τὸ γαλάζιο μεταξὺ γαλάζιου καὶ μπλέ. Αὐτὴ ἡ σφαῖρα, ἄρχισε νὰ περιστρέφεται γρήγορα πάνω ἀπὸ τὸ κεφάλι του (αὐτὸ ὁμοιάζει μὲ ἐκεῖνο ποὺ εἶχε πεῖ ὁ πατέρας Δαμιανὸς ὅπου εἶχε δεῖ ὁ Μητροφάνης, ὡσὰν ἀφορᾶ, τὴ σφαῖρα). Ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα λέει ὅτι, δὲν θυμᾶται τίποτε ἄλλο καὶ ἐπίσης λέει κατὰ λέξη τὰ ἑξῆς: «Συνειδητοποίησα ὅτι ζῶ, μόλις βγῆκα ἀπὸ τὸν Πανάγιο Τάφο. Ἔβλεπα τὸν κόσμο νὰ φωνάζει τὶς λαμπάδες ἀναμμένες ἀλλὰ δὲν κατάλαβα οὔτε τί ἔγινε, οὔτε πὼς βγῆκα ἔξω. Δὲν μποροῦσε, δηλαδή, νὰ συνειδητοποιήσει τί ἔγινε καὶ πρόσθεσε κατηγορηματικῶς ὅτι, ἡ φανέρωση τοῦ Ἁγίου Φωτὸς εἶναι θαῦμα, τὸ ὁποῖο δὲν μπορεῖ οὔτε νὰ ἑρμηνευτεῖ, οὔτε καὶ νὰ περιγραφεῖ στὸ σύνολο του». 

Τὴν μαρτυρία τοῦ Πατριάρχου προσπάθησα νὰ δῶ ἂν εὐσταθεῖ θεολογικά. Ψάχνοντας τὰ κείμενα τοῦ Ἁγίου Συμεῶν τοῦ νέου Θεολόγου, ὁ ὁποῖος εἶναι πατέρας τῆς ἐκκλησίας ποὺ μαζὶ μὲ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ ἀσχολήθηκαν περισσότερο μὲ ἄκτιστο φῶς, λέει ὅτι: «Στοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μιὰ πρώτη ἐπαφὴ μὲ τὸ ἄκτιστο φῶς, παρατηρεῖται αὐτὸ τὸ φαινόμενο τὸ νὰ ξεχνοῦν - ὥστε νὰ τοὺς προστατέψει ὁ Θεός - τόπο, χρόνο, αὐτὴν τὴν ἁρπαγὴ ὅπως τὴν ὀνομάζει ὁ Ἅγιος Συμεῶν, νὰ χάνουν τὸν τόπο καὶ τὸν χρόνο καὶ νὰ μὴν μποροῦν νὰ ἐννοήσουν αὐτὸ ποὺ ζοῦν». 

  Πρᾶγμα τὸ ὁποῖο σημαίνει ὅτι, ἡ μαρτυρία τοῦ Πατριάρχου Ἱεροσολύμων εἶναι αὐθεντικὴ καὶ ἔχει θεολογικὲς βάσεις, διότι, δὲν εἶναι μία ἁπλῶς περιγραφή. Εἶναι δὲ χαρακτηριστικὸ ὅταν ὁ Πατριάρχης Εἰρηναῖος βγῆκε ἀπὸ τὸ κουβούκλιο τοῦ Παναγίου Τάφου πιὰ ἦταν τόσο πολὺ συγκινημένος ποὺ δὲν μποροῦσε νὰ σταματήσει νὰ κλαίει γιὰ ὧρες. Μάλιστα, ὅταν κατέθετε τὴν μαρτυρία αὐτὴ συγκινήθηκε πάλι. Τὰ μάτια του ἄρχισαν ξαφνικὰ νὰ τρέχουν περιγράφοντας αὐτὸ ποὺ ἔζησε μέσα στὸν Πανάγιο Τάφο, τὸ ὁποῖο παραμένει ἀπερίγραπτο. Ἐν συνεχείᾳ εἶπε: «Τὸ Ἅγιο Φῶς, ἐπειδὴ εἶναι ἄκτιστο, δὲν ὑφίσταται μεταλλαγές, δηλαδή, οὔτε πρὸς τὸ σχῆμα του, οὔτε πρὸς τὸ χρῶμα του κλπ. Οἱ μεταλλαγὲς αὐτὲς πηγάζουν ἀπὸ τὴν πνευματικὴν κατάσταση τοῦ καθένα ἀπὸ ἐμᾶς. Καὶ τὸ φροντίζει ἔτσι ὁ Θεός, ἔτσι ὥστε νὰ μὴν πάθουμε κακό, μᾶς τὸ δίνει γιὰ νὰ αἰσθανθοῦμε ὄμορφα». Αὐτὸ φαίνεται πολὺ καθαρὰ στὴν ἐμπειρία ποὺ μᾶς κατέθεσε ὁ Πατριάρχης. 

 Ὅπως διαπιστώνεται ἡ μαρτυρία, ποὺ καταθέτει ὁ ἀείμνηστος Πατριάρχης Ἱεροσολύμων Εἰρηναῖος, εἶναι ἀκλόνητος καὶ χρίζει περαιτέρω θεολογικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης. 

 Ἐν τούτοις, εἰς τὶς ἄνωθεν περιγραφές, γίνεται λόγος γιὰ ἕνα ἀκόμα περιστατικὸ βιωματικῆς ἐμπειρίας τοῦ μοναχοῦ ἐν Ἱεροσαλύμῳ Μητροφάνη, τὸ ὁποῖον κατατέθηκε εἰς τὴν ἔκδοση μικρᾶς βίβλου τοῦ Ἀρχιμανδρίτου Πατρὸς Σάββα Ἀχιλλέως. «Τὸ Ἅγιον Φῶς παραμένει ἕνα μυστήριον. Ὅπως παρουσιάζεται κάθε Μέγα Σάββατον, εἶναι τὸ μυστηριῶδες ὑπερκόσμιον Φῶς, τὸ ὁποῖον ἀναβλύζει ἐκ τοῦ Παναγίου καὶ Ζωοδόχου Τάφου τοῦ Ἀναστάντος Σωτῆρος Χριστοῦ», γράφει στὸ πρόλογο τοῦ ὁ ἀγιωτικὸς Πατὴρ Σάββας.

  Ὁ γέροντας Μητροφάνης, τὸν ὁποῖον συνάντησε ὁ Πατὴρ Σάββας στὰ Ἱεροσόλυμα, ὁμολόγησε ὅτι κρύφτηκε τὴν ἡμέρα τοῦ Μεγάλου Σαββάτου τὸ πρωὶ σὲ μιὰ κόγχη τοῦ ἱεροῦ κουβουκλίου. Εἶπε πὼς ἤθελε νὰ διαπιστώσει, ὡς ἄπιστος Θωμᾶς, τὴν ἀλήθεια περὶ τῆς καταβάσεως τοῦ Ἁγίου Φωτός. 

Κρυμμένος στὸ σκοτάδι τῆς κρύπτης παρακαλοῦσε τὸν Κύριο νὰ τοῦ δείξει τί γίνεται καὶ νὰ τοῦ προσθέσει πίστη ὅπως ἔδινε καὶ στοὺς μαθητές του ποὺ τοῦ ἔλεγαν: «πρόσθες ἡμῖν πίστην». Πολλὲς φορὲς θέκησε νὰ φύγει αἰσθανόμενος ἀφόρητες τύψεις. Φαίνεται, ὅμως, ὁ Θεὸς ἤθελε νὰ τὸ δεῖ ὁ Μητροφάνης αὐτό... καὶ ἀφ' ὅτου εἰσῆλθε ὁ Πατριάρχης μὲ τὴν φυλάδα στὸν σκοτεινὸ θάλαμο τοῦ κουβουκλίου τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως ξεκίνησε ἡ ἀποκάλυψης ὅπως τὴ διαβάζουμε στὸ βιβλίο τὸ Πατρὸς Σάββα μὲ τὴν ἑξῆς γραφή: «Ἐκείνην τὴν ἴδιαν ἀκριβῶς στιγμήν, ποὺ ἡ ἀγωνία μου εὑρίσκετο εἰς φοβερὰν ὑπερέντασιν μέσα εἰς τὴν ἀπέραντον σιγήν, ποὺ μόλις ἤκουα, τὴν ἀναπνοήν μου, ἤκουσα ἕνα ἐλαφρὸν συριγμόν. Ἦτο παρόμοιος μὲ λεπτὴν αὔραν πνοῆς ἀνέμου. Καὶ ἀμέσως - ἀλησμόνητον θέαμα - εἶδα ἕνα γαλάζιο ΦΩΣ νὰ γεμίζη ὁλόκληρον τὸν Ἱερὸν χῶρον τοῦ Ζωοδόχου Τάφου. Τὸ γαλάζιον ἐκεῖνον ΦΩΣ τὸ εἶδα εἰς τὴν συνέχειαν νὰ στριφογυρίζη ὡς δυνατὸς ἀνεμοστρόβιλος, ποὺ μὲ τὴν ὁρμήν του ξερριζώνει πανύψηλα δένδρα καὶ τὰ ἁρπάζει καὶ τὰ μεταφέρει μίλια μακρυά. Πόσην ἀνησυχίαν εἶχεν ἐκεῖνο τὸ γαλάζιο ΦΩΣ! 

Μέσα ἀπὸ τὸ ΦΩΣ ἐκεῖνο ἔβλεπα καθαρὰ τὸν Πατριάρχην ἀπὸ τὸ πρόσωπον τοῦ ὁποίου κυλοῦσαν χονδρὲς σταλαγματιὲς ἱδρῶτος. Ὅπως ἦτο γονυκλινὴς ἔφερε τὸ χέρι του καὶ ἔβαλε τὸ δάκτυλόν του εἰς τὸν ἀνοιχτὸν χῶρον τῆς Ἱερᾶς φυλλάδος ποὺ ἐδημιουργοῦσε τὸ «κερί». Ἐν τῷ μεταξὺ ἐτοποθέτησεν ἐπὶ τοῦ Ζωοδόχου μνήματος τέσσαρας δεσμίδας λευκῶν «κεριῶν» ἀπὸ τριάκοντα τρία «κεριὰ» ἡ κάθε μία. Καὶ ὡς νὰ ἐφωτίζετο ἀπὸ τὸ ΦΩΣ ἐκεῖνο τὸ μυστηριῶδες ἤρχισε νὰ ἀναγινώσκη τὰς εὐχάς. 

 Μόλις ἤγγισεν ἐπὶ τῆς Ἱερᾶς Φυλλάδος καὶ ἄνοιξε τὴν σελίδα της καὶ ἤρχισε νὰ ἀναγιγνώσκη τὰς εὐχάς, ἐκεῖνο τὸ κάπως ἤρεμον γαλάζιον ΦΩΣ ἤρχισε καὶ πάλιν μίαν ἀνήσυχον κίνησιν. Ἦτο ἕνα ἀφάνταστον καὶ ἀπερίγραπτον στριφογύρισμα, δυνατώτερον ἀπὸ τὸ πρῶτον. Καὶ ἀμέσως ἤρχισε νὰ μεταβάλλεται εἰς ἕνα ὁλόλευκον ΦΩΣ ὅπως περιγράφει ὁ Εὐαγγελιστὴς τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. Ἐν συνεχείᾳ τὸ ὁλόλευκον ἐκεῖνον ΦΩΣ μετεμορφώθη εἰς ἕναν ὁλοφώτεινον ὑπὲρ τὸν ἥλιον δίσκον καὶ ἐντοπίσθη ἀκίνητον ἄνωθεν ἀκριβῶς τῆς κεφαλῆς τοῦ Πατριάρχου. 

 Κατόπιν εἶδα τὸν Ἅγιο Γέροντα, Πατριάρχην, νὰ παίρνη εἰς τὰ χέρια του τὰς δεσμίδας τῶν τριακοντα τριῶν κεριῶν. Τὰς ἀνύψωσε καὶ ἔδιδε τὴν εἰκόνα τῆς ἀναμονῆς. Ἀνέμενεν ἐκ Θεοῦ τὴν ἔλευσιν τοῦ ἀοράτου ΦΩΤΟΣ. Καὶ ὅπως σιγά - σιγὰ ὕψωνε τὰ χέρια του ἔφθασεν ἀκόμη εἰς τὸ ὕψος τῆς κεφαλῆς του. Ἀμέσως ἐν ριπῇ ὀφθαλμοῦ, ὡς νὰ ἤγγισεν ἐπὶ ἀναμμένης καμίνου ἤναψαν αὐτομάτως ἡ Ἀγπὶ Κανδήλα καὶ αἱ τέσσαρες δεσμίδες τῶν κεριῶν. 

Αἰφνιδίως δὲ χωρὶς κἂν νὰ ἀντιληφθῶ ἐξηφανίθη ἀπὸ τῶν ὀφθαλμών μου ὁ ὁλοφώτεινος ἐκεῖνος δίσκος... Ὁ Ἅγιος γέροντας Πατριάρχης, γεμᾶτος ἀπὸ ἱερὰν ἱκανοποίησιν μὲ καταφανῆ τὴν συγκίνησιν εἰς τὸ πρόσωπον του, ἀπεχώρησεν. Ἔκανε δύο - τρία βήματα πρὸς τὰ ὀπίσω - σεβόμενος τὸν Ἅγιον χῶρον - καὶ ἐξῆλθεν εἰς τὸν προθάλαμον τοῦ Ἁγίου Λίθου. Εἶχεν εἰς τὰς χεῖρας του τὸ Ἅγιον ΦΩΣ. Αἱ ἀναμμέναι δεσμίδες τῶν τριάκοντα τριῶν κεριῶν ἐμαρτυροῦσαν τὴν Οὐράνιον χάριν.». 

 Ἡ ὁμολογία τούτη τοῦ Γέροντα Μητροφάνη, τοῦ Ἁγίου αὐτοῦ ἀσκητοῦ ἐκ Τραπεζοῦντας τοῦ Πόντου, φανερώνει τα τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια Τοῦ Θεοῦ (Ψαλμὸς 50ὸ (Λ') . Μᾶς γνωστοποιεῖ τὴν ὕπαρξη τοῦ Ἄκτιστου ΦΩΤΟΣ καὶ τῆς ἀκατάλυπτης παρουσίας Τοῦ Θεοῦ ποὺ δώρισε στὴν ἀνθρωπότητα ἀνακαινίζοντας αὐτήν. Πρόκειται γιὰ τὸ ζωοποιὸν καὶ θαυματουργικόν ΦΩΣ...τὸ Φῶς ἐκ φωτός, Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ. Γεννηθέντα, οὐ ποιηθέντα, ὁμοούσιον τῷ Πατρί, δι ου τὰ πάντα ἐγένετο. Ὅπου ἐκ τοῦ Θείου καὶ ζωοποιοῦ αὐτοῦ φωτὸς προσδοκοῦμε οἱ Πιστοὶ χριστιανοὶ τὴν Ἀνάσταση νεκρῶν καὶ ζωὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Ἀμήν! 

 Μιὰ τελευταία μαρτυρία περὶ τῆς θαυματουργικῆς καταβάσεως τοῦ Ἁγίου Φωτὸς καταγράφεται, ὅπως προείπαμε, ἀπὸ τὸν Ἀρχιμανδρίτη Διονύσιο Πύρρο ἐν ἔτει 1848. Πρόκειται γιὰ μία μαρτυρία, κατὰ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ποὺ δὲν ὑπῆρχε ὁ παράγων τοῦ ἠλεκτρισμοῦ καὶ οἱ συνθῆκες ζωῆς ἦταν ἐντελῶς διαφορετικὲς ἀπὸ τεχνολογικὰ πλεονεκτήματα τοῦ σύγχρονου κόσμου. «Εἰς ἐκείνην τὴν ὥραν πρὸς τὸ ἑσπέρας ἐξήλθομεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ τῆς Ἀναστάσεως ὅλοι οἱ εὑρισκόμενοι ἱερεῖς καὶ ἱεροδιάκονοι λαμπρῶς ἐνδεδυμένοι τὴν ἱερατικὴν στολήν, καὶ ἐπὶ τέλους ἄνευ φώτων, ἐπέρχεται αὐτοῦ, καὶ ὁ κατὰ καιρὸν Ἅγιος Πέτρας ἀρχιερεὺς· τριγυρίσαντες τὸν Τάφον τρὶς κύκλωθεν, ψάλλουσι τὴν Ἀνάσταση σοῦ Χριστὲ Σωτὴρ· ἔπειτα ἐλθὼν ἔμπροσθεν τῆς θύρας τοῦ κουβουκλίου γονατίζει καὶ μνημονεύει τὰ ὀνόματα ὅλων τῶν προσκυνητῶν, ἕως μίαν ὥραν ἕως οὐ νὰ Φανῆ τὸ ἅγιον Φῶς εἰς τὸν Τάφο τοῦ Χριστοῦ· ἐπειδὴ καὶ ἀπὸ τὸ ἐν καὶ ἄλλο μέρος τοῦ Κουβουκλίου εἶσι θυρίδες τινές, δι' ὤν βλέπουσιν οἱ Ἄραβες ἔνδοθεν αὐτοῦ τὸ Ἅγιον Φῶς ἐξαστράπτον· ἡ εἴδησις δίδεται ἀμέσως μὲ ἀλλαλαγμὸν εἰς ὅλους, καὶ οἱ φύλακες Τοῦρκοι κατέχοντες διαλύουσι τὰς σφραγῖδας, ἐμβάζουσιν εἰς τὸν λίθον τὸν ἅγιον Πέτρας καὶ τὸν τῶν Ἀρμενίων ἀρχιερέα, ὅστις καὶ μένει ἐκεῖ ο δε άγιος Πέτρας εισελθών ένδον συνάζει το επί πλέον ροώδες άγιον Φως εις τον άγιον Τάφον, άπτει τας κανδήλας και τας λαμπάδας, και στείλας δια των θυρίδων τας λαμπάδας με το άγιον Φως, συνάζει το λοιπόν και ούτως εξελθών εκ του μνήματος δίδει άγιον Φως του Αρμενίου αρχιερέως, και ούτως εισέρχεται εις τον ναόν της Αναστάσεως και εις το ιερόν, φέρων άγιον Φως, ακολούθως και όλοι οι χριστιανοί, εκτός των Τούρκων και Φράγγων, επειδή και αυτοί βλέποντες τυφλώττουσιν και σκοτίζονται από το θαύμα.».

ΤΟ ΑΓΙΟ ΤΟΥΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΠΥΡ ΚΤΙΣΤΟΝ 

ΕΙΝΑΙ, Ή ΑΚΤΙΣΤΟΝ ΩΣ ΤΟ ΕΝ ΘΑΒΩΡΙΩ...

Ἐκ τοῦ συγγράμματος τοῦ ἀρχιμανδρίτου Διονυσίου Πύρρου "Περιήγησις ἱστορική" ποὺ ἀποδεικνύει ὅτι μόνο Ἕλληνας Πατριάρχης λαμβάνει, ἐξ ἀρχῆς, τὸ ἅγιο Φῶς δείχνοντας τοιουτοτρόπως τὴν προτεραιότητα τοῦ Χριστοῦ εἰς τὸ γένος τῶν Ἑλλήνων, ἐπαληθεύοντας τὴν εὐαγγελική του ρήση: «Ἐλήλυθεν ἡ ὥρα ἵνα δοξασθεῖ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου» (Ἰωάννης 12:23) [τὸ εἶπε ὅταν συνάντησε ὁμάδα Ἑλλήνων 

προτοῦ νὰ ἀνέλθει στὸν Σταυρὸν τοῦ μαρτυρίου]. Κάνει λόγο, ἐπίσης, γιὰ τοὺς ἀπίστους Ἰουδαίους, τοὺς ἀθέους ψευτοχριστιανοὺς καὶ διαφωτιστὲς, ὅπως ὁ Κοραῆς, τοὺς σκληρόκαρδους Ὀθωμανοὺς καὶ τοὺς τυφλοὺς Καλβηνιστὲς Φράγγους τῆς δυτικῆς Εὐρώπης.

 

  Ἐν κατακλεῖδι, σύμφωνα μὲ τὶς μαρτυρίες τὰ βασικὰ σημεῖα τῆς θαυματουργικῆς καταβάσεως τοῦ Ἁγίου Φωτὸς ἐπικεντρώνονται στὸ φαινόμενο τῆς ἐμφανίσεως φωτεινῆς σφαίρας ποὺ περιδινίζονταν μεθ' ορμής γαλάζιου εἰς τὰ χρώματα τοῦ γαλανοῦ καὶ μετέπειτα τοῦ λευκοῦ πρὶν νὰ καταλήξει στὴν κανδήλα ἡ στὶς δεσμίδες τῶν κεριῶν.  

  Ὡστόσο, οἱ ἀπόψεις, ἀπὸ τοὺς κατὰ καιροῦ ἀμφισβητίες τοῦ φαινομένου τῆς θαυματουργικῆς καταβάσεως τοῦ Ἁγίου Φωτός, κατακερματίζονται ὕστερα ἀπὸ τὶς τόσες βιωματικὲς καὶ ἐπιστημονικὲς καταθέσεις ἐνδεδειγμένων, γιὰ τὴν ἀξιοπιστία τους, προσώπων. 

 Τὰ δαιμονικὰ ἀντανακλαστικά τους, ὀφθαλμοφανῶς, ἐγκύπτουν ἐκ τῆς ἀντιχρίστου καὶ μισόχριστου ψυχικῆς προδιάθεσης τούς, καθότι, κάθε προοδευτικὸ καὶ αἱρετικὸ ποὺ ἀντιτίθεται στὴν Ὀρθόδοξον Πίστη, τὸν καίει το Φῶς τὸ Ἀληθινὸ ὡς Φῶς φλογίζων, ἐφόσον, δὲν δέχεται το Φῶς ὡς φωτίζων, δηλαδὴ, τὸ Ἅγιον Φῶς ποὺ εἶναι ἡ ζωοποιὸς δύναμη τοῦ ἀναστάντα Χριστοῦ! 

ΧΑΙΡΕΤΕ & ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ

      

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

•Διονυσίου Πύρρου «Περιήγησις ἱστορική», ἐν Ἀθήναις 1848

•Σκαρλακίδης Κ. Χάρης, «Ἅγιον Φῶς.Το θαῦμα τοῦ Φωτὸς τῆς Ἀναστάσεως στὸν Τάφο τοῦ Χριστοῦ»,  ἐκδ. ΣΚΑΡΛΑΚΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ

• Ἀρχιμανδρίτου Σάββα Ἀχιλλέως, «εἶδα τὸ ἅγιο φῶς», Ἀθῆναι, 1982 

•Αγγελικής Δημ. Χατζηϊωάννου, Ο κώδικας 391 του Αγίου Τάφου Ορθόδοξος Ομολογία περί του Αγίου Φωτός, εκδ. ΠΑΡΡΗΣΙΑ 

 

ЭIЄ

Ὁ κύκλος του Μέτωνα καθορίζει τὴν ἡμερομηνία τοῦ Ὀρθόδοξου Πάσχα

(σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ παλαιὸ ἡμερολόγιο)

Ἔρευνα & συγγραφή: Ἰωάννης Γ. Βαφίνης 

 Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, παρὰ τὴν ἐπιβολὴ τῆς προοδευτικῆς τάσης τοῦ σύγχρονου κόσμου, διαπιστώνεται ὅτι, ἀκολουθεῖτε πιστὰ ἕνα πάγιο ἡμερολογιακὸ χρονοδιάγραμμα τῶν κινητῶν ἑορτῶν εἰς τὸ ἑλληνορθόδοξο χριστιανικὸ καλεντάρι. 

 Μιὰ ταχύρρυθμος ἔρευνα μᾶς ἀποκαλύπτει ὅτι, τὸ Χριστιανικὸ Πάσχα, προκύπτει ἐτησίως, ἡμερολογιακά, ἀπὸ τὴν μαθηματική - ἀστρονομικὴ μέθοδο τοῦ ἀρχαίου Ἀθηναίου ἀστρονόμου Μέτωνα. 

 Γίνεται λοιπόν, εὐκόλως κατανοητὸς ὁ σύνδεσμος τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κόσμου τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῆς φιλοσοφίας μὲ τὸ χριστιανικὸ πνεῦμα καθ` ὅτι ἡ εὕρεση τῆς ἡμερομηνίας τοῦ Πάσχα στηρίζεται, μέχρι τὴ σήμερον, εἰς τὴν μέθοδο μετρήσεως τοῦ ἀθηναίου ἀστρονόμου - μαθηματικοῦ Μέτωνα ποὺ ὀνομάστηκε κύκλος του Μέτωνα. 

Στὸν Μηχανισμό των Ἀντικυθήρων, ὁ κύκλος του Μέτωνα ἀπεικονίζεται ὡς μιὰ σπεῖρα 5 στροφῶν μὲ 235 ὑποδιαιρέσεις (μῆνες). Ἡ εἰκόνα  ποὺ βλέπετε, μὲ τὴν Μετωνικὴ σπεῖρα, εἶναι προϊὸν ἀπὸ δεδομένα ἀκτίνων Χ μικροεστίασης ἐκ τοῦ Ὑπολογιστοῦ  τωνἈντικυθήρων

 καὶ βρίσκεται στὸ Ἐθνικὸ Μουσεῖο τῆς Ἀθήνας. Ἐρυθρὸ χρῶμα = διατηρημένα γράμματα. ἰῶδες χρῶμα = συμπληρώματα. Σύνθετο σχέδιο P. Iversen. Ἔργο Ἔρευνας Μηχανισμοῦ Ἀντικυθήρων 

  Ὁ Μέτων, ὅπου φαινομενικὰ ἤκμασε στὴν Ἀθήνα κατὰ τὸ 430 π.Χ. ἔθεσε τὸν θεμέλιο λίθο γιὰ ἕνα καινοτόμο σύστημα ἡμερολογιακῆς μετρήσεως ἐπινοῶντας τὸν γνωστὸ ἡμερολογιακό Ἡλιοτρόπιον. Σύμφωνα μὲ τὴν ἱστορία τῶν διαφόρων πολιτισμῶν, ποὺ ἐμφανίστηκαν στὸν πλανήτη, ὁρισμένες μετρήσεις βασίζονταν στὸ ἡλιακὸ σύστημα ἐνῷ ἄλλες στὸ σεληνιακό. 

 Τὸ σεληνιακὸ ἡμερολόγιο ποὺ συνηθίζονταν στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα σύντομα θεωρήθηκε ὡς ἐλλιπὲς καὶ δέχτηκε πολλὲς μεταρρυθμίσεις. Τὴν ὁλοκλήρωση αὐτοῦ τοῦ πεδίου μεθόδευσε ὁ Μέτων διορθώνοντας τὸ ὅποιο σφάλμα προσθέτωντας ἕναν ἐμβόλιμο μῆνα τῶν τριάντα ἡμερῶν. 

 Τὸ λεξικό του Πάπυρος Laroysse Britannica μᾶς ἐξηγεῖ ὅτι: «Μεγαλύτερη βελτίωση τοῦ σφάλματος ἐπέφερε ὁ Μέτων, καθορίζοντας ἀνὰ περίοδο 19 ἐτῶν παρεμβολὴ ὁρισμένου ἀριθμοῦ ἡμερῶν: κατένειμε χρονικὸ διάστημα 235 συνοδικῶν μηνῶν σὲ 19 συναπτὰ ἔτη, μὲ τέτοιο τρόπο ὥστε κατὰ τὴν περίοδο αὐτὴ 12 ἔτη νὰ ἔχουν 12 μῆνες τὸ καθένα καὶ 7 ἔτη ἀπὸ 13 μῆνες τὸ καθένα. Ἀπὸ τοὺς 235 μῆνες κάθε περιόδου 19 ἐτῶν οἱ 125 εἶχαν ὁ καθένας ἀπὸ 30 ἡμέρες καὶ οἱ ὑπόλοιποι 110 μῆνες ἀπὸ 29 ἡμέρες. Ἡ περίοδος τῶν 19 ἐτῶν ὀνομάστηκε «κύκλος τῆς Σελήνης» ἢ «κύκλος του Μέτωνος». Ὁ «κύκλος του Μέτωνος»  δὲν χρησιμοποιεῖται πλέον γιὰ τὸν καθορισμὸ τοῦ ἡμερολογίου. Ἐφαρμόζεται ὅμως γιὰ τὸν προσδιορισμὸ τῆς ἡμερομηνίας τοῦ Πάσχα, ἐπειδὴ κάθε 19 ἔτη ἐπαναλαμβάνονται οἱ ἴδιες ἡμερομηνίες τῶν φάσεων τῆς Σελήνης».

 Κατ' οὐσίαν ὁ κύκλος του Μέτωνος ἐξισώνει 19 τροπικὰ ἔτη μὲ 235 συνοδικοὺς μῆνες (περίπου 6940 ἡμέρες) συγχρονίζοντας σεληνιακὸ καὶ ἡλιακὸ ἡμερολόγιο. Γιὰ τὸ λόγο αὐτὸ χρησιμοποιήθηκε γιὰ τὸν ὑπολογισμὸ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων.                                Ἀνακεφαλαιώνοντας λοιπὸν, ἐξηγοῦμε ὅτι τὰ 19 ἔτη = 235 σεληνιακοὶ μῆνες (περίπου 19 ἡλιακὰ ἔτη). Γιὰ νὰ συγκλίνουν τὰ ἔτη προστίθενται ἐμβόλιμοι μῆνες (7 ἔτη στοὺς 19 εἶχαν 13 μῆνες ἀντὶ γιὰ 12). 

 Τὸ σύστημα τοῦτο χρησιμοποιήθηκε εὐρύτερα γιὰ τὴν εὕρεση τῆς ἡμερομηνίας τοῦ Πάσχα ἀλλὰ πρωτίστως εἶχε ἐφαρμοστεῖ, πρὸ Χριστοῦ, στὸν Μηχανισμό των Ἀντικυθήρων γιὰ τὰ ἀστρικὰ διαπλανητικὰ ταξίδια. Ἡ τελειοποίηση τοῦ Μετώνιου κύκλου ἐπῆλθε ἀργότερα ἀπὸ τὸν Κάλλιππο (Καλλίππειος κύκλος). 

 Ἐν ὀλίγοις, ὁ κύκλος του Μέτωνος ἤτοι καὶ ἡλιοτρόπιον εἶναι ἐκεῖνος ὅπου χρησιμοποιεῖται γιὰ τὸν προσδιορισμὸ τῆς «νομικῆς» ἢ «ἐκκλησιαστικῆς» πανσελήνου ἕως τὴ σήμερον. 

 Συμφώνως λοιπόν μὲ τὴν Α' Οἰκουμενικὴ Σύνοδο τὸ (325 μ.Χ.) τὸ Πάσχα τῶν Ἑλλήνων πρέπει νὰ ἑορτάζεται τὴν πρώτη Κυριακὴ μετὰ τὴν πρώτη πανσέληνο καὶ μετὰ τὴν ἐαρινὴ ἰσημερία. 

 Γιὰ νὰ προβλεφθεῖ τὸ πότε μέλλει νὰ συμβεῖ αὐτὴ ἡ πανσέληνος ἡ ὀρθόδοξη ἐκκλησία χρησιμοποιεῖ, ὅπως ἀναφέρθημεν καὶ πρότερον, μέχρι τώρα τὴ σταθερὰ τοῦ Ἀθηναίου ἀστρονόμου - γεωμέτρη Μέτωνα. 

 Δηλαδή, λεπτολογῶντας, τὰ δεκαεννέα (19) ἡλιακὰ ἔτη ἰσοῦνται σχὲδὸν ἀκριβῶς μέσα διακόσιους τριάντα πέντε (235) σεληνιακοὺς μῆνες. 

 Τὸ δεκαεννέα (19), ὡς πάγιος μετωνικὸς ἀριθμὸς, θεωρεῖτε ἔκτοτε ὡς χρυσὸς ἀριθμὸς ὅπου ὁρίζει τὴ θέση κάθε ἔτους μέσα στὸν δεκαενναετὴ κύκλο. Μὲ βάση αὐτὸν τὸν ἀριθμό - ὅπου πυθμενικὸς ἀριθμὸς εἶναι τὸ ἕνα 1+9=10 >1+0=1 - οἱ φάσεις τὶς Σελήνης θεωρητικὰ ἐπιστρέφουν στὶς ἴδιες ἡμερομηνίες κάθε δεκαεννέα (19) χρόνια. 

 Ὡστόσο, κατὰ τὴν πρόοδο τῆς ἐξελίξεως διαπιστώθηκε ἕνα μικρὸν σφάλμα ἂν καὶ ὁ κύκλος του Μέτωνος ὑπῆρξε ἐξαιρετικὰ ἀκριβὴς γιὰ τὴν ἐποχή του. Ἡ τοιαύτη ἀπόκλιση ἀναφέρεται ὡς χρονικὴ ὑστέρηση, τοὐτέστιν, ὁ κύκλος του Μέτωνα εἶναι περίπου 2 ὧρες μεγαλύτερος ἀπὸ δεκαεννέα (19) τροπικὰ ἔτει. 

 Στὴν σύγχρονη ἐποχὴ ἡ ἐν λόγῳ διαφορὰ ἔχει συσσωρευτή, μὲ τοὺς αἰῶνες, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν μετάβαση τῆς ἐκκλησιαστικῆς πανσελήνου σὲ τέσσερις μὲ πέντε ἡμέρες ἀργότερα ἀπὸ τὴν πραγματικὴ ἀστρονομικὴ πανσέληνο. 

 Σήμερα γιὰ νὰ βρεθεῖ ἡ ἡμερομηνία τῆς ἐκκλησιαστικῆς πανσελήνου χρησιμοποιοῦνται ἀλγόριθμοι, ὅπως λόγου χάρη τοῦ Gauss, κατὰ τοὺς ὁποίους πραγματοποιεῖται ἡ μετατροπὴ τοῦ Χρυσοῦ Ἀριθμοῦ σὲ συγκεκριμένη ἡμερομηνία.            Παράλληλα, ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἀλγορίθμων βασίζονται στὸν συνδυασμὸ, ποὺ ἐπινόησε ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, μεταξὺ τοῦ Μετωνικοῦ κύκλου καὶ τοῦ Ἰουλιανοῦ ἡμερολογίου γιὰ τὸν προσδιορισμό της ἰσημερίας. 

 Ἡ ἰσημερία ὑπολογίζεται, πλέον, σταθερὰ στὶς εἰκοσιμία (21) Μαρτίου μὲ τὸ Παλαιὸ ἡμερολόγιο κατὰ τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ μὲ τὴν τρίτην (3ην) Ἀπριλίου. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς μεταθέτει τὸ Ὀρθόδοξον Πάσχα ἀργότερα ἀπὸ τῶν Ρωμαιοκαθολικῶν. 

  Τὸ ὑπολογισμό της ἰσημερίας καὶ πάλιν κατὰ τὴν προχριστιανικὴ ἀρχαιότητα ὀριοθέτησε, ὁ Μέτων, μὲ τὴν παρατήρηση τῆς διχοτόμησης τοῦ τόξου τῶν 60° μοιρῶν εἰς τὸν ἀνατολικὸ ὁρίζοντα τῶν Ἀθηνῶν, προσανατολιζόμενος ἐκ τοῦ λόφου τῆς Πνυκός. Ἐκεῖ, καθιστῶντας τὸ ἀστρονομικόν του παρατηρητήριον ἔθεσε τὰ φυσικὰ ὁρόσημα τῆς Ἀττικῆς. 

 Ἐκ τοῦ σημείου ὅπου ὁ Μέτων εἶχε τοποθετήσει τὸ ἡλιοτρόπιον τοῦ στὴν Πνύκα, ἡ ἀνατολὴ τοῦ Ἡλίου μετατοπίζονταν, κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ ἔτους, σὲ δύο ἀκραῖα σημεῖα τοῦ ὁρίζοντα, τὸ Θερινὸ καὶ τὸ Χειμερινὸ Ἡλιοστάσιο. 

 Παρατήρησε δέ, ὅτι, στὸ Θερινὸ Ἡλιοστάσιο, ὁ Ἥλιος ἀνατέλλει εὐθυγραμμισμένος μὲ τὴν κορυφὴ τοῦ Λυκαβηττοῦ ἐνῷ στὸ Χειμερινὸ Ἡλιοστάσιο, ἕξι μῆνες ἀργότερα, ἀνέτειλλε πάνω ἀπὸ τὴν κορυφογραμμὴ τοῦ Ὑμηττοῦ. Δηλαδή, πρὸς νότιοανατολικα τοῦ Λυκαβηττοῦ. 

 Τὸ γωνιακὸ εὗρος (τόξο) ἀνάμεσα σ' αὐτὰ τὰ δύο σημεῖα ἀνατολῆς, ὅπως παρατηρεῖτε ἀπὸ τὴν Πνύκα, εἶναι στὶς ἑξῆντα μοῖρες 60°. Στὸ κέντρο ἀκριβῶς αὐτοῦ τοῦ τόξου, στὶς τριάντα 30° μοῖρες, τέμνει τὸν ὁρίζοντα ὁ ἱερὸς βράχος τῆς Ἀκρόπολης τῶν Ἀθηνῶν. 

 Δηλαδὴ, μιὰ νοητὴ γραμμὴ διχοτομεῖ τὸ τόξο τῶν ἡλιοστασίων,  τὸ ὁποῖον περνᾶ ἀκριβῶς πάνω ἀπὸ τὴν Ἀκρόπολη καὶ πιὸ συγκεκριμένα πραγματοποιεῖται μιὰ εὐθυγράμμιση μὲ τὸν ἱερὸ ναὸ τοῦ Παρθενῶνα. 

 Τοῦτο, ὑποδηλώνει μιὰ συνειδητὴ γεωμετρικὴ σύνδεση τοῦ ἀστρονομικοῦ παρατηρητηρίου του Μέτωνος μὲ τὸ θρησκευτικὸ καὶ πολιτικὸ κέντρο τῆς πόλης τῆς Ἀθήνας. 

 Αὐτὴ ἡ γεωμετρικὴ ἀνάλυση βοήθησε τὸν Μέτωνα νὰ ὑπολογίσει μὲ ἀκρίβεια τὴ διάρκεια τοῦ τροπικοῦ ἔτους καὶ τῶν ἐποχῶν ἀνακαλύπτωντας ὅτι δὲν εἶναι ἴσιες μεταξύ τους. Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὴν τὴν θείαν ἔμπνευση κατέληξε στὴν δημιουργία τοῦ Μετωνικοῦ κύκλου. 

 Ἂς δοῦμε, λοιπόν, βῆμα πρὸς βῆμα πὼς ὁ κύκλος του Μέτωνος - σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ παλαιὸ ἡμερολόγιο - καθορίζει τὴν ἡμερομηνία τοῦ Ὀρθόδοξου Πάσχα τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ ἑορταστεῖ την δωδεκάτην (12ην) Ἀπριλίου.  

 Πρῶτα ἀπὸ ὅλα βρίσκουμε σὲ ποιό ἔτος τοῦ δεκαενναετοὺς κύκλου βρισκόμαστε. Ἔπειτα ἀναζητᾶμε τὸν χρυσὸν ἀριθμὸ τοῦ ἔτους αὐτοῦ. Γιὰ νὰ βρεθεῖ ὁ χρυσὸς ἀριθμὸς, γιὰ κάθε ἕνα ἔτος, πρέπει νὰ προσθέσουμε τὸν ἀριθμὸ ἕνα (1) στὸ τρέχον ἔτος. Μετὰ διαιροῦμε τὸ ἀποτέλεσμα μὲ τὸ 19. Τὸ ὑπόλοιπο τῆς διαίρεσης εἶναι ὁ χρυσὸς ἀριθμὸς (ἂν τὸ ὑπόλοιπο εἶναι 0, ὁ χρυσὸς ἀριθμὸς εἶναι 19). 

  Ἐπὶ παραδείγματι: Γιὰ τὸ ἔτος 2026: 2026 + 1 = 2027 : 19 = 106,6842105263 μὲ ὑπόλοιπο 11. Ὁ χρυσὸς ἀριθμὸς εἶναι ἕντεκα (11). 

Ἀφοῦ βροῦμε τὸ ἄθροισμα ἀφαιροῦμε τα δεκαδικά, σύμφωνα μὲ τοὺς κανόνες τῆς ἀκέραιης διαίρεσης(modulo)[1] καὶ κρατᾶμε ἀκέραιο τὸν ἀριθμό, δηλαδή, ἑκατὸν ἕξι (106). Αὐτὸ σημαίνει ὅτι τὸ 19 χωράει ἀκριβῶς 106 φορὲς μέσα στὸ 2025. 

 Τώρα πολλαπλασιάζουμε τὸ ἀριθμό, ποὺ βρίσκουμαι γιὰ τὸ ἐπιλεχθέντα ἔτος, μὲ τὸν χρυσὸ ἀριθμό. Δηλαδή, 106 × 19=2014.

 Τέλος ἀφαιρεῖς αὐτὸ τὸ γινόμενο ἀπὸ τὸν ἀρχικό σου ἀριθμό: 2027 - 2014=13. Ἀποτέλεσμα, ὁ χρυσὸς ἀριθμὸς γιὰ τὸ 2026 εἶναι ὁ δεκατρία (13).

 Μὲ τὸν χρυσὸ ἀριθμὸ 13 ἡ ἐκκλησιαστικὴ πανσέληνος πέφτει, ἐν συναρτήσῃ τοῦ Παλαιοῦ ἡμερολογίου, στὶς 28 Μαρτίου. Ἂν προσθέσουμε τὶς δεκατρεῖς ἡμέρες διαφορᾶς τοῦ παλαιοῦ μὲ τοῦ νέου ἡμερολογίου βρίσκουμε τὴν ἡμέρα τῆς δέκατης (10) Ἀπριλίου. 

 Ἐν τούτοις, ὁ κανόνας τῆς Α' Οἰκουμενικῆς Συνόδου ὁρίζει ὅτι, σύμφωνα μὲ τὴν νομική ἤ ἐκκλησιαστικὴ Πανσέληνος, τὸ Πάσχα πρέπει νὰ πέφτει τὴν ἑπομένη Κυριακὴ ἀπό τοῦ μαθηματικοῦ ἀθροίσματος. 

 Ἄρα δηλαδή, ἡ δεκάτη (10) Ἀπριλίου πέφτει τὴν Μεγάλη Παρασκευή, ὁπότε ἡ πρώτη Κυριακή, μετὰ ἀπό αὐτήν, εἶναι ἡ δωδεκάτην (12) Ἀπριλίου[2]. 

Ἐν κατακλεῖδι, γίνεται γιὰ μία ἀκόμη φορὰ σαφὲς καὶ κατανοητὸ ἡ συνύπαρξις τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς φιλοσοφίας - ἐπιστημονικότητας, μὲ τὸ ἀπ' αἰῶνος σχέδιο τοῦ Θεοῦ νὰ ἀγκαλιάσει τὴν ἀνθρωπότητα καὶ νὰ τὴν παιδαγωγήσει πρὸς εὕρεσιν Σωτηρίας... γένοιτο! 

ΥΓ: Ὁ Ἀθηναῖος Μέτων ὑπῆρξε θεοφόρος καὶ παρατηρητὴς θείων ἐμπνευσμάτων... αἰωνία ἡ μνήμη τῶν χριστιανῶν καὶ πρὸ Χριστοῦ προγόνων μας... Ἀμήν! 

ΧΑΙΡΕΤΕ 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 

[1]Στοὺς ἡμερολογιακὸ ὑπολογισμούς, χρησιμοποιοῦμε συχνὰ μιὰ πράξη ποὺ ὀνομάζεται ἀκέραιη διαίρεση. Ἐπὶ παραδείγματι τὸ 14 διαιρούμενο μὲ τὸ 5 ἀθροίζει τὸν δεκαδικὸ ἀριθμὸ 2,8. Σύμφωνα μὲ τὴν ἀκέραιη διαίρεσης ἀπορρίπτουμε τὸ δεκαδικὸ κλάσμα καὶ δηλώνουμε τὸ ἀκέραιο 2. Ἔτσι, 14: 5= 2 ἀντὶ 2,8. 

[2]Τὸ ρωμαιοκαθολικὸ Πάσχα πέφτει πάντα νωρίτερα γιατί ἡ Δυτικὴ Ἐκκλησία χρησιμοποιεῖ τὴν πραγματικὴ ἀστρονομικὴ πανσέληνο καὶ τὴν ἡμερομηνία της ἰσημερίας μὲ τὸ νέο ἡμερολόγιο. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

•Πάπυρος Laroysse Britannica

•Νεότερον ἐγκυκλιπαιδικὸν Λεξικὸν τοῦ ΗΛΙΟΥ 

•ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΓΙΑΝΝΗ ΛΑΜΨΑ

 

ЭIЄ

Ο ΚΡΥΠΤΟΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΗΤΟΡ ΤΗΝ ΟΜΗΡΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑ ΗΤΟΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ 

ΕΡΕΥΝΑ & ΣΥΓΓΡΑΦΗ: ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΦΙΝΗΣ

  Σὲ μιὰ ἐποχὴ τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ὅπου, ἡ ἀνάπτυξη τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς φιλοσοφίας εἶχε φτάσει στὸ ἀπόγειο καὶ ἤρχετο ἡ παρακμή της ἐμφανίζεται ὡς διάδοχος σκυταλοδρόμος ὁ χριστιανικὸς κόσμος ἐπανακκινῶντας μιὰ νέα περίοδο πνευματικῆς ἄνθησης κι ἀναζήτησης.

  Ἐν τούτοις, γιὰ νὰ στηρίξει τὴν βάση τῆς δογματικῆς ἀλήθειας τῆς Πίστεως, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἔπρεπε νὰ συνδεθεῖ μὲ τὴν ἐπιστημονικότητα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας ἀρχῆς γενομένης τῶν ὁμηρικῶν ἐπῶν. 

 Ὁ ραψωδὸς Ὅμηρος δημιουργὸς τῶν δύο μεγάλων ἐπικῶν ποιημάτων, Ἰλιάδος καὶ Ὀδύσσειας, ἀποτελεῖ τὸν κορυφαῖο θησαυρὸ τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου καὶ τῶν ἀπόλυτων ἐννοιῶν τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης πάνω στὸν πλανήτη. Οἱ λέξεις ποὺ χρησιμοποιεῖ ἔχουν βαθύτατο νόημα καὶ ἐμπεριστατωμένη ἐπιστημονικότητα.

 Ἡ πρώτη σοβαρὴ λεκτικὴ ἐπιστημονικὴ ἀπόδοση, τοῦ ἐπικοῦ ποιητοῦ, εἶναι ἡ λέξη ἦτορ ποὺ σημαίνει καρδιὰ ἤτοι καὶ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτὴ ἡ λέξη ὅπως καὶ τὸ κέαρ, ἐπίσης ὁμηρικὴ λέξη, ἐπισημαίνουν τὴν ὕπαρξη μιᾶς βαθιᾶς ἔννοιας ὡς πρὸς τὴν διττὴ ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου διαχωριζόμενη σὲ σῶμα καὶ ψυχὴ ὅπου ἐπικοινωνοῦν διὰ μέσου του ἦτορ ἢ κέαρ δηλαδὴ τὴν καρδιά. Ἐκεῖ, ὅπως εἴδομεν στὴν κάτωθι ἀνάλυση τοποθετεῖτε ὁ χῶρος τῶν συναισθημάτων, τῶν σκέψεων καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν. 

 Οἱ Ἀθηναιοπαῖδες, κατὰ τὴν διάρκεια τῆς σχολικῆς τοὺς θητείας ἐκπαιδεύονταν σὲ διάφορους τομεῖς μὲ βασικὸ ἄξονα τὴν ποίηση, κυρίως στὰ ἔπη τοῦ Ὁμήρου.

 Οἱ Ἀθηναῖοι ἄρρενες ἀποστήθιζαν ἑκατοντάδες ὁμηρικοὺς στίχους καὶ οἱ λέξεις τοῦ ποιητῆ γίνονται μέρος τῆς σκέψης του καὶ τοῦ τρόπου συμπεριφορᾶς.

  Τὰ ὁμηρικὰ κείμενα θεωροῦνταν ἡ βίβλος γιὰ τοὺς μαθητευόμενους νέους τῆς Ἀθήνας. Ἐκ τῶν ὁμηρικῶν ἐπῶν λάμβαναν γνώσεις γενικοῦ περιεχομένου ἀλλὰ κυρίως γιὰ τὸ κέντρο τῆς ἀνθρώπινης δυνάμεως ποὺ θεωροῦνταν ἡ καρδιά. Αὐτὴ ἡ ἔννοια περικλύονταν στὶς λέξεις κλειδιά, ἦτορ καὶ κέαρ ὅπως προαναφέρθην. 

 Στὸ Λεξικὸν Ὁμηρικὸν τοῦ Ι. Πανταζίδου γίνεται περαιτέρω ἀνάλυση τῆς λέξης ἦτορ ἀποκωδικοποιῶντας την ἐτυμολόγηση τῆς βαθύτατη καὶ κρισίμου ἔννοιας της: «Ἦτορ, ΟΡΟΣ, το, ἐπικ. καὶ λύρ. 1)ἡ καρδιά, ὡς μέλος τοῦ ἀνθρώπινου σώματος (ἐνοικοῦσα κατὰ τὸν Ὅμηρο «ἐν στήθεσσιν» Α 188 κ.α, «ἑνὶ φρεσὶν» Θ 413 κ.α., ἔτι δὲ καὶ «ἐν καρδίῃ» Υ 169 Χ 452. 2)καρδία, ὡς ἕδρα· α')της ζωτικῆς δυνάμεως, τῆς ὑπὸ τῶν παλμῶν τῆς καρδίας ἀποδεικνυομένης, ὀθ. ζωή, «ἀνέρχονται φίλον ἦτορ» Ν 84, «φίλον ἦτορ ἀπηύρα» Φ 201· μάλιστα δὲ ἐν τῇ συχνῇ φράση «λύτο γούνατα καὶ φίλον ἦτορ» Ε 250, Λ 115 κ.α. β') τῆς χαρᾶς, τῆς λύπης, τῶν ἐπιθυμιῶν, τῶν ὀρέξεων κ.α. ψυχικῶν διαθέσεων, καρδιά, «ψυχὴ» Γ 31, Ε 529, Θ 413, 437, Ι 9, α 48, 114 κ.α. πλχ. γ') τῆς διανοητικῆς δυνάμεως, νοῦς, Α 188. (Πιθανῶς ἐκ τοῦ ἄημι, καὶ σημαίνει κυρίως τὴν ἀναπνοήν, ὡς τὸ λατινικὸ animus, πρβλ. Φ 386).» 

  Βλέπουμε λοιπὸν ὅτι, ὁ Ὅμηρος κατὰ τὴν παλαιοτάτη ἐποχὴ τῶν Μυκηναϊκῶν χρόνων, ποὺ ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὸ 1200 π.Χ., ἀποκαλύπτει μὲ τὴν φράση ἦτορ (οὐδέτερο, ἐλλειπτικὸ οὐσιαστικό /ἀνατομία) πὼς εἶναι ἡ καρδιά, ὄργανο τοῦ ἀνθρώπινου σώματος, κέντρο τῶν αἰσθημάτων, τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τοῦ νοῦ.

 Ἕνα παράδειγμα εἶναι ἡ ἀναφορὰ ποὺ γίνεται στὴν Ἰλιάδα ποὺ φανερώνεται ὁ κόσμος τῶν συναισθημάτων τοῦ ἥρωος Ἀχιλλέως. Ἰδοὺ καὶ τὰ λεχθέντα: «Ὣς φάτο· Πηλεΐωνι δ᾽ ἄχος γένετ᾽, ἐν δέ οἱ ἦτορ|στήθεσσιν λασίοισι διάνδιχα μερμήριξεν»  Ἰλιάς στίχ. 188 (188-189) Ἔμμετρη μετάφραση  Ἰάκωβος Πολυλᾶς(1922): [Τὰ λόγια τοῦτα ἐπλήγωσαν τὰ σπλάχνα τοῦ Ἀχιλλέως / κι ἔστρεψε δύο στοχασμοὺς μὲς στὰ δασιά του στήθη·] 

 Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν ὅτι, τὰ πάντα, σύμφωνα μὲ τὸν Ὅμηρο ἑδράζονται εἰς τὸ μέρος τῆς καρδιᾶς ὅπου εἶναι τὸ ἐπίκεντρο τοῦ ἀνθρώπινου ὀργανισμοῦ. Ὁμοίως ἡ καρδιὰ καταλογίζεται ἀπὸ τὸν σοφὸ ποιητὴ καὶ μὲ τὴν δισύλλαβο λέξη κέαρ, ἡ ὁποία παρουσιάζει ἰδιαιτέρα ἐτυμολόγηση ποὺ δικαιολογεῖ τὴν παρουσία της. 

  Ἂς ἀναγνώσουμε καὶ πάλι ἀπὸ τὸ Λεξικόν του Πανταζίδου τὰ ἑξῆς περὶ τῆς λέξεως: «ΚΗΡ γεν. ΚΗΡΟΣ, το, κατὰ συναίρεσιν ἐκ τοῦ ΚΕΑΡ, ὀπ. ἴδε 1) ἡ καρδία, ἰδίως ὡς ἕδρα τῶν αἰσθημάτων καὶ παθῶν, π.χ. τῆς ὀργῆς, Ι 555, Π 585 κ.α., τοῦ μίσους Δ 46, τῶν φροντίδων, τῆς μερίμνης, τ 516, τῆς λύπης, Λ 274 (συχνὴ ἡ φράση «ἀχνύμενος κήρ»), τῆς χαρᾶς, Δ 272, Σ 557, δ 259, τῆς τόλμης, Κ 16, Μ 45, Σ 33, τῆς λυσσώδους παραφορᾶς, Φ 542 κ.α., τῶν ἐπιθυμιῶν, δ 539, μ 192· ὅθεν «μετὰ σὸν καὶ ἐμὸν κὴρ» κατὰ τὴν σύνδεση καὶ ἐμὴν καρδίαν, διάθεσιν, Ὁ 52· σπανιότερα ὡς ἕδρα τῆς διανοίας, τοῦ λογισμοῦ, «πολλὰ δὲ οἱ κὴρ ὤρμαινε» ἡ 82, σ 344, ψ 83 κ.α., ὅθεν συνάπταιτε μετά του «νοὸς» Ὁ 52. Ἑδρεύει δὲ τὸ κὴρ κατὰ τὸν Ὅμηρο «ἑνὶ στήθεσσιν», ἀλλὰ καὶ «ἐν θυμῷ» Ζ 523, καὶ «φρὲσὶν» σ 344. Πολλάκις τίθεται κατ' αἰτιατικὴν τοπικὴν ἢ τοῦ κατὰ τί, «κὴρ» ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ κατὰ δοτικὴ μὲ τὴν αὐτὴν σημασία, «κηρὶ» Ι 117, ἥτις λαμβάνει συνηθέστατα καὶ τὸ ἐπιβατικῶν «πέρι» πολὺ εἰς τὴν καρδίαν μου, ἐκ βάθους ψυχῆς, Δ 46, 53, Ν 119, 206, 430, Ω 61, ε 36 κ.α. (Ἐν ταύτῃ τὴ φράση κατὰ μέν τον Οὐόλφιον καὶ Πάσσωυον εἶναι ἐπίρρημα: πέρι· κατὰ δὲ τοὺς ἀρχαίους καὶ τὸν Σπίτζνερον εἶναι πρόθεσις «περὶ κηρὶ» κατ' ἀναλογίαν τῶν ὁμοίων Ὁμηρικῶν φράσεων «περὶ θυμῷ, περὶ φρεσὶν» Χ 70, Π 157. Τὴν τελευταίαν γνώμην ἀποδέχονται καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν νεωτέρων· τὴν δὲ πρώτην ὁ Δινδόρφ. καὶ Βαϋμλεῖνος). 2) χρησιμεύει εἰς περίφρασιν προσώπου τινος, ὡς τὸ «βίη», οἷον «Πυλαιμένεος λάσιον κὴρ»· Β 851, Π 554, πρβλ. δ 270 & λέξη ΛΑΣΙΟΣ.». 

 Τοῦτα ὅλα τὰ παραδείγματα ἀποδεικνύουν λεπτομερῶς περὶ τῆς ὁμηρικὴς γλωσσοπλασίας τῶν λέξεων, ἦτορ καὶ κὴρ ἢ κέαρ, ὡς ἀναφορὰ τὴν ἀνθρώπινη ἀνατομία, ὅπου, ἡ καρδιά, ὡς ἡ ἕδρα τῆς ψυχῆς, τῆς ζωῆς τῶν συναισθημάτων (π.χ. χαρά, λύπη, ὀργή, δυσαρέσκεια) καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν διδάσκονταν εἰς τὴν διάπλαση τῶν παίδων εἰς τὴν ἄθληση ψυχῆς τε καὶ σώματος. 

 Ἐν τούτοις σημαντικὴ τομή, στὴν πνευματικὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔθος τῆς παιδεύσεως τῶν Ἑλληνοπαίδων καὶ ἐν γένει τῶν ἐνηλίκων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, ἐτέθη μετὰ τὴν ἔλευση καὶ Ἐνανθρώπιση τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. 

ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ

ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ ΘΕΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΡΗΣ

Ὁ Χριστός, ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος Τοῦ Θεοῦ, ἐρχόμενος ἐν σαρκί, χρίστηκε ὡς Μέγας Καθηγητὴς τῆς ἀνθρωπότητας, καθότι καὶ δημιουργὸς αὐτῆς, εἰσήγαγε τὴν κάθαρση ὅλης τῆς κακίας ποὺ ἑδρεύει στὴν καρδιὰ τοῦ μεταπτωτικοῦ ἄνθρωπου. 

Ἡ νηστεία ἢ ἀλλιῶς ἡ νηπτικότητα, δηλαδή, ἡ πνευματικὴ ἐγρήγορση ὅπως μᾶς ἐξηγεῖ ἡ ἐκκλησιαστικὴ γραμματεία, τέθηκε ὡς κύριον στάδιον τοῦ ἀγῶνος πρὸς τὴν πνευματικὴ ἀνύψωση μετὰ τῆς καθάρσεως ἀπὸ τὰ πάθη, τὶς κακὲς κι ἁμαρτωλὲς πράξεις κι ἐπιθυμίες τοῦ νοὸς καὶ τῆς σαρκὸς ποὺ παρέκαμπταν τὸ νόμο Τοῦ Θεοῦ. 

  Οἱ νόμοι του Μωησὴ γιὰ τοὺς Ἰουδαίους - Ἑβραίους, ἀλλά, καὶ τὰ Δελφικὰ παραγγέλματα γιὰ τοὺς Ἕλληνες εἶχαν ἐξαγγελθεῖ ἀπὸ τοὺς πανάρχαιους χρόνους ὅπως παραλλήλως οἱ νόμοι τοῦ Σόλωνος ἀλλὰ καὶ νόμοι ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ ἥρωος καὶ ἡμιθέου Θησέως (δὲς Βίοι παραλ. Πλουτάρχου)[1]. 

 Μὲ τοῦτο τὸν τρόπο, ὁ ἄνθρωπος, δὲν κινοῦνταν ἀνεξέλεγκτα, ἀλλά, συσχετιζόμενος μὲ τὸν θεῖον, δέχονταν πάντα τὴν οὐράνια καθοδήγηση παρὰ τὴν παραχώρηση τοῦ αὐτεξούσιου καὶ τῆς ἐλευθέρας βουλήσεως ἀπὸ τὸν ἴδιον Δημιουργὸ Πατέρα. Ὁ Τριαδικὸς Θεὸς μὲ τὴν ἀπέραντη ἀγάπη πρὸς ὅλα τὰ παιδιὰ τοῦ πάντα φρόντιζε γιὰ ἐμᾶς. 

 Ὁπότε, διὰ τὴν περαιτέρω νουθεσία ἀποστέλλει τοὺς ἐκλεκτοὺς Τοῦ Ἁγίους Ἀποστόλους γιὰ νὰ μᾶς κηρύξουν τὸν τρόπο διαχείρισης τῶν καρδιακῶν αἰσθημάτων εἰς τὸ κέντρο σύνδεσης ψυχῆς καὶ σάρκινου σώματος ποὺ διατηρεῖ στὸ κύτταρο τοῦ τὸ προπατορικὸ ἁμάρτημα. 

 Μὲ τὴν βάπτιση λύεται ἡ κατάρα τῆς πτώσεως καὶ ξεκινάει ὁ ἀγῶνας γιὰ τὸ σμίλευμα τοῦ ἦτορ ἢ κήρ- κέαρ, δηλαδὴ τῆς καρδιᾶς. Τὸ χάρισμα ποὺ μᾶς δίνει ὁ Θεὸς γιὰ τὸ τρόχισμα τῶν παθῶν εἶναι ἡ εὐχὴ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ἐλέησον μὲ» & «Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ἐλέησον ἡμᾶς».

 Παράλληλα, οἱ πρῶτοι Ἀπόστολοι μαθητὲς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀνανεωμένοι ἀπὸ τὴν πνευματικὴ φώτιση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς, ἔδραμαν πρὸς πᾶσα κατεύθυνση γιὰ νὰ κηρύξουν τὸν Λόγο Τοῦ Θεοῦ.

  Οἱ πρῶτοι Ἀπόστολοι προσπαθῶντας νὰ νουθετήσουν, πνευματικά, τὸ ποίμνιο, τῆς πρώτης χριστιανικῆς ἐκκλησίας, ὁδηγήθηκαν σὲ ἀσφαλεῖς θεωρήματα ἐξομοιώνοντας τοὺς λόγους τους ἀκουσίως μὲ τὰ ἔργα τῶν Ἑλλήνων φιλοσόφων ποιητῶν[2]. 

 Ἔτσι, σὺν τῷ χρόνῳ δημιουργήθηκε ἡ ἀρχὴ τῆς πρώτης χριστιανικῆς διδαχῆς ὁδηγούμενης στὰ χνάρια τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων σοφῶν ποὺ ὁμίλησαν περὶ ἀρετῆς καὶ κακίας ἑδραζόμενες εἰς τὴν προδιάθεση τοῦ ψυχικοῦ κόσμου τοῦ ἀνθρώπου ἐκεῖ ὅπου ὁ χῶρος τῶν συναισθημάτων τῶν σκέψεων καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν εἶχαν ὡς ἐπίκεντρο τὴν καρδιά. 

 Ἐπάνω εἰς μίαν τοιαύτην πνευματικὴ ἐνδοσκόπηση ἐστηρίχθη ὁ Πέτρος, ὁ κορυφαῖος Ἀπόστολος τῆς ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, σύμφωνα μὲ τὰ κείμενα τῆς Καινῆς Διαθήκης, θέλοντας νὰ ἐπισημάνει τὸ καίριον σημεῖο τῆς πνευματικῆς ὀλίσθησης τοῦ μεταπτωτικοῦ ἀνθρώπου, κηρύττοντας τὸν ἑξῆς ἐκκλησιαστικὸ λόγο: «ἀλλ’ ὁ κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος, ἐν τῷ ἀφθάρτῳ τοῦ πραέως καὶ ἡσυχίου πνεύματος, ὅ ἐστιν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πολυτελές». ΠΕΤΡΟΥ Α' (3.4.).

  Ὁ κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος εἶναι ὁ κατ' ἐξοχὴν νηπτικὸς χριστιανὸς ἤτοι καὶ ἐγρήγορος ὅπου πάντα προετοιμασμένος ἀναμένων τὴν ἔλευση τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶσα ὥρα καὶ στιγμή.   Συμφώνως μὲ τὰ λεγόμενά του ἐντύπου τῆς Ἀποστολικὴ διακονίας τῆς Ἑλλάδος, ἡ χριστιανικὴ ἄσκηση συνίσταται εἰς τὴν ἐπίγνωση τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν προσφορὰ στὸν συνάνθρωπο. 

 Συνάμα προσεγγίζοντας τὴν ἀληθινὴ καὶ εὐάρεστη στὸν Θεὸ νηστεία ὁδηγούμεθα στὴν συντριβὴ τῶν παθῶν τοῦ συνολικοῦ ἐγώ μας καὶ μετανοούμενοι ἀπελευθερωνόμαστε ἀπὸ τὴν ἰδιοτέλεια καὶ τὴν πλεονεξία, τὴν συμφεροντολατρεία, ὡς πρὸς τοὺς ἐπίγειους θησαυρούς, καὶ στρεφόμεθα πρὸς τὸν θησαυρὸ τῆς καρδίας μας (τὸ ὁμηρικὸν κὴρ ἢ ἦτορ), τὸν Κύριο Ἰησοῦ Χριστό. 

 Ἐν ὀλίγοις, ὁ βιβλικὸς ὅρος «ὁ κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος» ἀφορᾶ τὸν ἐσωτερικό, πνευματικὸ ἑαυτό του ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁρατὸς μόνο στὸν Θεό. 

Τὰ κύρια χαρακτηριστικά του εἶναι: 

•Ἡ Πνευματικὴ Ὑπόσταση, δηλαδή, αὐτὸ ποὺ δεικνύει τὸν ἐσωτερικὸ χαρακτηρα τοῦ κάθε ἄνθρωπου, τὴν ἀληθινὴ προσωπικότητα τοῦ ἐν συναρτήσει μὲ τὶς σκέψεις του καὶ τὶς προθέσεις του ποὺ ὑποκρύπτονται πίσω ἀπὸ τὴν ἐξωτερικὴ ἐμφάνιση. 

•Ἡ ἀφθαρσία, ἡ ὁποία, σὲ ἀντιπαράθεση μὲ τὸ γερασμένη καὶ φθαρτὴ σάρξ, ὁ κρυπτὸς ἄνθρωπος παραμένει ἄφθαρτος ἀπὸ τὴν πνευματικὴ ἀνανέωση. 

•Ἡ Ἀρετὴ ἢ οἱ ἀρετὲς τοῦ κάθε ἀτόμου ποὺ συνδέονται ἄρρηκτα μὲ τὸ «πρᾶο καὶ ἡσύχιο πνεῦμα», κατὰ τὸ ὁποῖον ἀξιολογεῖτε ὡς «πολυτελές», δηλαδή, πολύτιμο ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. 

 Οἱ πρόγονοι ἡμῶν, οἱ ἐκ τοῦ πάλαι Ἕλληνες,  διδασκόμενοι ἀπὸ τοὺς θεόπνευστους ποιητές - φιλοσόφους,  ὑπῆρξαν πρωτοπόροι εἰς τὴν πίστη πρὸς τὸν ἐνσαρκωμένο Θεὸ Λόγο ἤτοι καὶ Ἰησοῦ Χριστὸν διότι ὡς φωστῆρες τῆς ὀρθῆς καὶ ἀληθοῦς γνώσης κατάλαβαν πιὸ εἶναι τὸ ὄφελος γιὰ τὴν ἀπόκτηση τῆς αἰωνίου ζωῆς. Μὲ τὴν πίστη τους στὸν Χριστό ἔθεσαν τὶς νέες βάσεις τοῦ ἀνθρώπινου πολιτισμοῦ ποὺ ὁδήγησαν στὴν ἐξελικτικὴ πορεία τῆς ἐξομάλυνσης τῆς σχέσεως Θεοῦ κι ἀνθρώπου! 

ΧΑΙΡΕΤΕ 

ἦτορ ψυχὴ· Ὅμηρος [Λ 115] ὅπως τὸ 

ἐξέλαβαν οἱ Στωικοί: "ἁπαλόν τε σφ' ἦτορ ἀπηύρα." ὅπερ ἐκίνησε τοὺς στωικοὺς λέγειν ὅτι συναυξεται τῷ σώματι ἡ ψυχὴ καὶ συμμειοῦται πάλιν. [Λεξικὸν Σουΐδα(Σούδα)]

 κῆρ ἡ ψυχή καὶ ἡ θανατηφόρος μοῖρα. [Λεξικὸν Σουΐδα(Σούδα)]

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ὁ Πλούταρχος στὸν βίο τοῦ Θησέα ὁμιλεῖ γιὰ τὴν ὕπαρξη νομοθετῶν στὴν Ἀθήνα ἐπὶ ἐποχῆς βασιλείας Θησέως. Μὲ τὰ ἑξῆς σχόλια περιγράφει ὅτι, χτίζοντας ὁ Θησέας τὴν Πυθόπολη στὴν Μ. Ἀσία τοποθέτησε νομοθέτας: «ἣν ἔκτισεν, ἀπὸ τοῦ θεοῦ Πυθόπολιν προσαγορεῦσαι, Σολόεντα δὲ τὸν πλησίον ποταμὸν ἐπὶ τιμῇ τοῦ νεανίσκου. καταλιπεῖν δὲ καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ, οἷν ἐπιστάτας καὶ νομοθέτας, καὶ σὺν αὐτοῖς Ἕρμον ἄνδρα τῶν Ἀθήνησιν εὐπατριδῶν». Ἐπίσης, ἀναφέρει στὸ ἴδιο βιβλίο του τοὺς νομοθέτας, Μίνωα καὶ Νουμά. Ὁ Μίνωας, βασιλιᾶς τῆς Κνωσοῦ καὶ ὁ ὀνομαζόμενος «ἐννέωρος» σύμφωνα μὲ τὸν Ὅμηρο, ἀνέβαινε κάθε ἐννέα ἔτει εἰς τὸ ὅρος την πόλεως Γορτυνίας καὶ λάμβανε τοὺς νόμους ἐκ θεοῦ Διός. Ὁ Πλάτωνας, στοὺς «Νόμους», ἀναφέρει ὅτι ὁ Μίνωας ἔπαιρνε ὁδηγίες ἀπὸ τὸν Δία. 

[2] Ὁ Πλάτων στὸ ἔργο του Φαίδων(Περί ψυχῆς· ἠθικὸς) ἀναφέρει ξεκάθαρα, διὰ στόματος Σωκράτους, περὶ τοῦ ἤθους ἑνὸς φιλοσόφου ὅπου ἡ στενή του συνάφεια μὲ τὸ ὀρθῶς φιλοσοφεῖν καὶ τοῦ ἀποθνήσκει καὶ τεθνάναι τὸν τοποθετεῖ σὲ μιὰ πνευματικὴ κατεύθυνση ὅπου οἱ φιλοσοφικές του ἀναζητήσεις τὸν ὁδηγοῦν στὴν ἄρνηση τῶν σωματικῶν ἀπολαύσεων καὶ τῶν καλλωπισμῶν ὥστε νὰ ἐπιτευχθεῖ ἡ καθαρότητα τῆς ψυχῆς μὲ ἀποτέλεσμα τὴν ἴαση τοῦ σώματος ἐλευθερώνοντάς το ἀπὸ τὸν ζυγὸ τοῦ σάρκινου περιβλήματος. Ἰδοὺ καὶ τὰ γραφθέντα: «Εἰς δέ γε θεῶν γένος μὴ φιλοσοφήσαντι καὶ παντελῶς καθαρῷ ἀπιόντι οὐ θέμις ἀφικνεῖσθαι ἀλλ᾽ ἢ τῷ φιλομαθεῖ. ἀλλὰ τούτων ἕνεκα, ὦ ἑταῖρε Σιμμία τε καὶ Κέβης, οἱ ὀρθῶς φιλόσοφοι ἀπέχονται τῶν κατὰ τὸ σῶμα ἐπιθυμιῶν ἁπασῶν καὶ καρτεροῦσι καὶ οὐ παραδιδόασιν αὐταῖς ἑαυτούς, οὔ τι οἰκοφθορίαν τε καὶ πενίαν φοβούμενοι, ὥσπερ οἱ πολλοὶ καὶ φιλοχρήματοι· οὐδὲ αὖ ἀτιμίαν τε καὶ ἀδοξίαν μοχθηρίας δεδιότες, ὥσπερ οἱ φίλαρχοί τε καὶ φιλότιμοι, ἔπειτα ἀπέχονται αὐτῶν.»[82.c] ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: [Ὡστόσο, δὲν δύνανται νὰ φτάσει κάποιος φιλόσοφος τὸ γένος τῶν οὐράνιων θεῶν, μὴ ἔχοντας τελείως καθαρὴ στὴν ψυχὴ παρὰ μόνο τὴν ὑπεράσπιση τῆς δικαιοσύνης. Ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ λόγου, ὦ φίλοι Σιμμία καὶ Κέβη οἱ ἀληθινοί - ὀρθοί [ἐξὸν καὶ ἡ δογματικὴ λέξη ὀρθόδοξος καὶ ὀρθοδοξία ἡ ὁποία προέκυψε μέσα ἀπὸ τὰ κείμενα τοῦ Πλάτωνος καὶ τὰ λόγια τοῦ Σωκράτους] φιλόσοφοι ἀπέχουν ἅπαντες τὶς ἐπιθυμίες τοῦ σώματος καὶ μὲ καρτερία δὲν παραδίδονται σ' αὐτές, μὴ φοβούμενοι τὴν καταστροφὴ τῶν οἰκογενειακῶν εἰσοδημάτων καὶ περιουσίας μήτε τὴν φτώχεια ὅπως συμβαίνει σὲ πολλοὺς καὶ κυρίως σὲ φιλοχρήματους. Δὲν ἐνδιαφέρονται γιὰ τιμὲς καὶ τὴν φήμη τοῦ κόσμου τούτου, ὅπως ἐκεῖνοι ποὺ ἀναζητοῦν τὴν δόξα τῶν τιμῶν καὶ τῆς ὑστεροφημίας.].

 Πρόκειται γιὰ μία προχριστιανικὴ ἀλλὰ ἄμεσα χριστιανικὴ θεώρηση τοῦ Σωκράτους περὶ τοῦ καθαρισμοῦ τῆς ψυχῆς ὥστε μετὰ τοῦ σαρκικοῦ θανάτου νὰ μεταβεῖ σὲ χῶρο φωτεινὸν, ὅπου ὁ Θεὸς ἢ οἱ ἐντολοδόχοι αὐτοῦ οὐράνιοι θεοί. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

•Λεξικὸν Σουΐδα(Σούδα) 

•Καινῆ Διαθήκη, Πέτρου Α'

•Λεξικὸν Ὁμηρικὸν τοῦ Ι. Πανταζίδου

•ΟΜΗΡΟΥ ΙΛΙΑΣ & ΟΔΥΣΣΕΙΑ

•ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ/ΘΗΣΕΑΣ

•ΦΩΝΗ ΚΥΡΙΟΥ, ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ, ΕΤΟΣ 74ον 22 Φεβρουαρίου 2026

•Ὁ ΚΡΥΠΤΟΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ, Ἀρχιμανδρίτης Ζαχαρίας (Ζαχάρου), ἐκδ. Κυριακίδη Ἱερὰ Μονὴ Τιμίου Προδρόμου Ἔσσεξ Ἀγγλίας, 

•Πλάτων, Φαίδων(Περί ψυχῆς· ἠθικὸς)

 

ЭIЄ

 Σεντιμένταλ, τὸ τραγούδι τῆς ἀγάπης, ἐκ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς ἐρωτικῆς ἐλεγείας 

Ἔρευνα & συγγραφή: Ἰωάννης Γ. Βαφίνης  

 Στὴν μελέτη αὐτὴ πρόκειται νὰ ὁμιλήσουμε γιὰ τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ ἐρωτικὴ ἐλεγεῖα ποὺ ἐξελίχθηκε σὲ Σεντιμένταλ μπαλάντα εἰς τὴν σύγχρονη ἐποχή. 

   Πατρίδα τῆς ἐλεγείας ὑπῆρξε ἡ ἀρχαία Ἑλλάδα καὶ πατέρας τῆς ἐρωτικῆς ἐλεγείας ὁ λυρικὸς ποιητὴς καὶ μουσικὸς Μίμνερμος ὁ Κολοφώνιος. 

  Ὁ Μίμνερμος γεννηθεὶς τὸ 670 π.Χ. ἄκμασε κατὰ τὴν περίοδο τοῦ 630 μὲ 600 π.Χ. Θεωρεῖται μέτοχος τῆς ἀρχαϊκῆς ποιήσεως ἀναδεικνύοντας τὸ εἶδος τῆς ἐρωτικῆς ἐλεγείας μὲ κύριο πρόσωπο τοῦ ἐρωτικοῦ του συναισθηματισμοῦ την αὐλητρίδα Ναννώ. 

Ἀρχαῖος κιθαρωδὸς σὲ ἀττικὸ ἀγγεῖο τραγουδᾶ μὲ ἐρωτικὴ ἔμφαση, αἰσθηματισμό, συνοδεία τῆς κιθάρας του 

  Τὸ ἐνδιαφέρον βρίσκεται στήν - μετὰ πολλῶν αἰώνων - συνέχεια τῆς ποιητικῆς νοοτροπίας του Μίμνερμου εἰς τὸ σύγχρονο αἰσθηματικὸ τραγούδι κοινῶς Σεντιμένταλ. 

 Ἐπὶ παραδείγματι, ὁ Μίμνερμος τραγουδοῦσε γιὰ τὴν Ναννώ του, ἔκφράζοντάς τα προσωπικά του αἰσθήματα καὶ τὸ ἐρωτικόν του πάθος, ὅπως, πολὺ ἀργότερα, ο διάσημος τραγουδιστὴς Τὸμ Τζόουνς, τραγούδησε μιὰ πὸπ μπαλάντα μὲ τίτλο Ντιλάϊλα (Delilah). 

Τόμ Τζόουνς 

 Μιὰ ἀκόμη περίπτωση τραγουδιοῦ ποὺ ἀναφέρεται μὲ αἰσθηματισμὸ καὶ μελαγχολία, σὲ κάποιο ὄνομα, εἶναι καὶ τὸ Χέϊ Τζοὺντ(Hey Jude) του Πολ ΜακΚάρτνέι ἐν ἔτει 1968. Πρόκειται γιὰ μία ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες ἐπιτυχίες τῶν Σκαθαριῶν (Beatles). 

Πόλ Μακάρτνεϊ 

 Παρομοίως, στὸν σύγχρονο ἑλληνικὸ μουσικὸ πολιτισμὸ ἔχουμε πολλὰ παραδείγματα ὅπως τὸ τραγούδι μὲ τὸ ἰδιαίτερο κλασσικὸ ὕφος Ἀμαρυλλὶς ποὺ τραγούδησε ὁ βαρυτονάλε φημισμένος ἀοιδὸς Σῶτος Παναγόπουλος, σὲ μουσικὴ Τάκη Μωράκι καὶ στίχους Νέστορα Μάτσου. 

Σῶτος Παναγόπουλος 

 Συλλέγοντας λοιπόν, ἐπιπλέον πληροφορίες ἀπὸ διάφορα λεξικὰ τῆς ἀγγλικῆς γλώσσας, ἀλλά, καὶ μέσα ἀπὸ τὴν διαδικτυακὴ βιβλιοθήκη Wikipedia, μαθαίνουμε ὅτι, προφανῶς τὸ Love song εἶναι συνώνυμο τοῦ sendimedal καὶ δὴ τοῦ sendimedal ballads. Ἡ ἀγγλικὴ λέξη sendimedal ἐτυμολογεῖτε μὲ τὶς ἔννοιες: αἰσθηματικό, λυπητερό, νοσταλγικὸ κλπ. 

 Ἄρα, ἐν τέλει, ἡ ξενικὴ ὀνομασία sendimedal ballads ὑποδηλώνει τὴν ταυτότητα μιᾶς λυπητερῆς, νοσταλγικῆς καὶ αἰσθηματικῆς μπαλάντας. Συνώνυμα εἶναι, ἐπίσης, καὶ τὸ ρομαντικὸ καὶ τὸ τῆς ἀγάπης τραγούδι. Νὰ θυμηθοῦμε ἀκόμη ὅτι, οἱ μπαλάντες ἦταν τὰ τραγούδια τῶν Βάρδων. 

  Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ποῦμε ὅτι, σήμερα, τὸ τραγούδι τῆς ἀγάπης ἀνήκει σὲ μιὰ κατηγορία πολυποίκιλων καὶ ἑτερόκλητων μουσικῶν εἰδῶν. Ὅμως τὸ βασικὸ θέμα εἶναι κοινὸ σὲ ὅλες τὶς γλῶσσες τῶν λαῶν τῆς ὑφηλίου. 

 Ἐν ὀλίγοις, τὸ τραγούδι τῆς ἀγάπης ἢ ἀλλιῶς ἐρωτικὸ ἢ αἰσθηματικὸ τραγούδι ἐπικεντρώνεται στὴν περιγραφὴ ρομαντικῶν στιγμῶν, ὅπου ὁ ἔρωτας τυραννάει τὴν καρδιὰ μετὰ ἀπὸ μιὰ διάλυση τῆς σχέσης τοῦ ζευγαριοῦ ἢ ἀπὸ μιὰ περίπτωση ἀνεκλπήρωτου ἔρωτος ἢ διάφορα ἄλλα ποικίλα θέματα. 

  Αὐτὲς οἱ βιωματικὲς ἐμπειρίες γεννοῦν μετέπειτα τὶς ἱστορίες τῶν τραγουδιῶν. Κατὰ τὴν διάρκεια λοιπὸν τῆς ἐμπνεύσεως, ἐξωτερικεύονται διαφόρων εἰδῶν συναισθήματα, συναπτόμενα μὲ τοὺς μουσικοὺς φθόγγους καὶ τοὺς ποιητικοὺς πόδες ἤτοι καὶ ποιητικὰ μέτρα. 

 Παράλληλα ὅμως, δυνάμεθα νὰ ἰσχυριστοῦμε ὅτι, ἕνα τραγούδι τῆς ἀγάπης γίνεται νὰ εἶναι θρησκευτικῆς σημασίας καὶ νὰ ἀπευθύνεται στὸν Θεὸ ἢ σὲ ἕνα λατρευτικὸ πρόσωπο. Τέτοιου εἴδους ὕμνοι ὑπῆρξαν εἰς τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ λυρικη ποίηση, ὅπως προείπαμε, ἀλλὰ καὶ στὴν πρωτοχριστιανικὴ & βυζαντινὴ περίοδο. 

  Ὁ πρῶτος ποὺ ὑποστήριξε ὅτι ἡ ἱστορικὴ πατρότητα τοῦ τραγουδιοῦ τῆς ἀγάπης ἀποδίδεται στοὺς τροβαδούρους ἦταν ὁ Denis de Rougemont[1]. 

 Ὡστόσο, ὁ Denis de Rougemont ἀστόχησε στὴν θεωρία του αὐτὴ στὴν προσπάθεια τοῦ νὰ ἐξαίρει τὸν εὐρωπαϊκὸ φιντεραλισμό. 

 Παράλληλα, ὁ ἀκροθιγῇς ἰδεαλισμός του, ὡς πρὸς τὴν ἐπίτευξη μιᾶς συνομόσπονδης Εὐρώπης, μὲ ἡγέτες τὰ ἔθνη τοῦ βορρᾶ, τὸν ὁδήγησε στὴν ἀπόκρυψη τῆς συνολικῆς προσφορᾶς τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ - σύμφωνα μὲ τὰ ἱστορικά κριτήρια - ποὺ ἀναδεικνύουν ἀκραιφνῶς τὴν Γηραιὰ Ἤπειρο ὡς κοιτίδα τοῦ παγκόσμιου πολιτισμοῦ ἐκ τῆς μεταγγίσεως τῆς Ἑλληνικῆς γνώσης καὶ δημιουργίας.

 Ὡς ἐκ τούτου, δὲν εὐσταθεῖ  τὸ ἐξ ἀνατολῶν το φῶς, καθὼς ἀναδεικνύεται ὅτι, οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες λυρικοὶ ποιητές, σύμφωνα μὲ τὰ ἱστορικὰ δεδομένα, εἶναι οἱ καθηγητὲς τῶν Εὐρωπαίων, ἔχοντας αὐτόχθονη καὶ μακραίωνη πολιτιστικὴ ρίζα. Ἔτσι, ἀδίκως  παραμερίστηκαν ἤτοι καὶ ἐλησμονήθησαν ἐξ ἀρνητικῆς προθέσεως τῶν εὐεργετηθέντων ὅπου ἑκουσίως ὑπὸ ἰδιοτέλειας διαστρέβλωσαν τὴν ἀλήθεια. 

 Ἐν τούτοις, δεδομένου τῆς ἐξελικτικῆς πορείας τοῦ ἀνθρώπινου πολιτισμοῦ, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ σημειωθεῖ ὅτι ἡ ταυτότητα τῶν τραγουδιῶν τῆς ἀγάπης παραλλάσσονταν ἀπὸ καιρὸ σὲ καιρὸ κι ἀπὸ δεκαετία σὲ δεκαετία. 

 Οἱ ἐρωτικὲς μπαλάντες[2] ἢ τραγούδια τῆς ἀγάπης (love songs)[3] συναντῶνται εὐρύτερα σὲ ὅλα τὰ μουσικὰ εἴδη ὅπως: τὴν opera, classic music(mendelssohn), τὴν pop, τὴν R & B, τὴν soul, τὴν country, τὴν folk, τὴν rock τὴν jazz καὶ τὴν electronic music κ.α. 

 Κλείνοντας τὸ μικρὸ ἐρευνητικὸ μᾶς ταξίδι στὸ αἰσθηματικό - ἐρωτικὸ τραγούδι, ἀφήνουμε μιὰ τελευταία αἰχμὴ τοῦ δόρατος γιὰ τὴν χιλιετὴς παράδοση αὐτοῦ τοῦ μουσικοῦ εἴδους. Εἶναι γνωστή, μέσα ἀπὸ τὰ ὁμηρικὰ ἔπη, ἡ ἀφηγηματικὴ ἀναφορὰ γιὰ τὸν Πάρη τῆς Τροῖας ὁ ὁποῖος γνώριζε τὶς κατάλληλες ἁρμονίες ὠστε νὰ ἐκτελεῖ μὲ τὴν κιθάρα του ἐρωτικές - αἰσθηματικὲς ὠδὲς οἱ ὁποῖοι σαγήνευσαν, φαίνεται ἀκόμη καὶ τὴν ἔγγαμο ὡραία Ἑλένη.. 

ΧΑΙΡΕΤΕ 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 

[1]Ὅπως πληροφορούμεθα ἀπὸ τὴν διαδικτυακὴ βιβλιοθήκη, ἡ διατριβὴ τοῦ De Rougemont ὑποστήριζε ὅτι, τὰ τραγούδια της ὑπῆρξαν ὡς ἐξέλιξη τῶν ἐρωτικῶν τραγουδιῶν των τρουβαδούρων καὶ ὅτι, ἐτοῦτα τὰ τραγούδια ἀντιτίθονταν στὴν ἔννοια τῆς χριστιανικῆς ἀντίληψης τῆς ἀγάπης. Ἡ προσπάθεια ἀπόρριψη τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης ἦταν καθαρὰ ἕνα ἀντιχριστιανικὸ χτύπημα τοῦ De Rougemont μὲ ἀβάσιμα κριτήρια. 

[2]Συνήθως ἡ μπαλάντα ἐκτελεῖται μὲ ἀργὸ ρυθμὸ καὶ μὲ μιὰ πλούσια μελωδία ποὺ τονίζουν τὶς ἁρμονίες τοῦ τραγουδιοῦ. Ἐπίσης, στὴν μουσικὴ συνοδεία, οἱ μπαλάντες παίζονται μὲ ἀκουστικὰ ὄργανα ὅπως κιθάρες, πιάνα, σαξόφωνα, συνθεσάϊζερ, τύμπανα καὶ ἄλλοτε μὲ μεγάλη ὀρχήστρα. 

[3] Στὴν σύγχρονη μουσικὴ βιομηχανία, πληθώρα δημιουργῶν καὶ ἑρμηνευτῶν, τοῦ εἴδους Love song, ἀπέσπασαν τεράστιες ἐπιτυχίες καὶ πολλὰ κέρδη κυρίως ἀπὸ τὶς πωλήσεις κι ἔπειτα ἀπὸ τὶς συναυλίες. Κάτι παρόμοιο, συνέβαινε καὶ στὸ ἀρχαῖο ἑλληνικὸ κόσμο, τῆς ἀρχαϊκῆς ἐποχῆς, ὅπως στὴν περίπτωση τοῦ κιθαρωδοῦ Ἀρίωνα ποὺ μετέβη στὸν διαγωνισμὸ τῆς Σικελίας καὶ κέρδισε τὸ πρῶτο βραβεῖο κι μετέπειτα ἔκανε καλλιτεχνικὴ περιοδεία σὲ ὅλη τὴν Ἰταλία. Δὲν εἴμαστε σίγουροι γιὰ τὸ εἶδος τραγουδιοῦ ποὺ τραγούδησε ὁ Ἀρίων ἀλλὰ γιὰ νὰ ἔγινε τόσο δημοφιλὴς καὶ ἀποδεκτὸς ἀπὸ τὸ κοινὸ τὰ τραγούδια θὰ ἐμπεριεῖχαν τὸ λυρικὸ ἐρωτικὸ στοιχεῖο, αὐτὸ ποὺ σαγηνεύει τὸ πλῆθος, ὅπως καὶ ἐπὶ στὴν σύγχρονη ἐποχὴ στὴν Ἰταλία διατηρεῖτε ἕνας τραγουδιστικὸς αἰσθηματισμὸς ἀπόρροια τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων λυρικῶν ἀοιδῶν. Ὁμοίως, λοιπόν, γνώρισαν, τὴν ἴδια ἐπιτυχία οἱ φημισμένοι τραγουδιστές του σήμερα, ὅπως: Can't Help Falling In Love" by Elvis Presley 1961, Kenny Rogers μὲ τὸ "Laidy τὸ 1980",  Phil Collins μὲ τὸ "Against All Odds" τὸ 1984, George Michael μὲ τὸ "Careless Whisper" τὸ 1984, Whitney Houston μὲ τὸ "I Will Always Love You" τὸ 1992,  Τόni Braxton μὲ τὸ "Un-Break My Heart" τὸ 1996,  Adele μὲ τὸ "Hello" τὸ 2015, Justin Bieber μὲ τὸ "Love Yourself " τὸ 2016 κ.α. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

•Denis de Rougemont (1956/1966), Love in the Western World, trans., Montgomery Belgion, revised edition, reprint, New York: Fawcett, p. [i].

•ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΠΑΠΥΡΟΥΣ LAROYSSE BRITANNICA