ЭIЄ
Ο ΚΡΥΠΤΟΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΗΤΟΡ ΤΗΝ ΟΜΗΡΙΚΗ ΚΑΡΔΙΑ ΗΤΟΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
ΕΡΕΥΝΑ & ΣΥΓΓΡΑΦΗ: ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΦΙΝΗΣ
Σὲ μιὰ ἐποχὴ τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ὅπου, ἡ ἀνάπτυξη τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς φιλοσοφίας εἶχε φτάσει στὸ ἀπόγειο καὶ ἤρχετο ἡ παρακμή της ἐμφανίζεται ὡς διάδοχος σκυταλοδρόμος ὁ χριστιανικὸς κόσμος ἐπανακκινῶντας μιὰ νέα περίοδο πνευματικῆς ἄνθησης κι ἀναζήτησης.
Ἐν τούτοις, γιὰ νὰ στηρίξει τὴν βάση τῆς δογματικῆς ἀλήθειας τῆς Πίστεως, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἔπρεπε νὰ συνδεθεῖ μὲ τὴν ἐπιστημονικότητα τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας ἀρχῆς γενομένης τῶν ὁμηρικῶν ἐπῶν.
Ὁ ραψωδὸς Ὅμηρος δημιουργὸς τῶν δύο μεγάλων ἐπικῶν ποιημάτων, Ἰλιάδος καὶ Ὀδύσσειας, ἀποτελεῖ τὸν κορυφαῖο θησαυρὸ τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου καὶ τῶν ἀπόλυτων ἐννοιῶν τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης πάνω στὸν πλανήτη. Οἱ λέξεις ποὺ χρησιμοποιεῖ ἔχουν βαθύτατο νόημα καὶ ἐμπεριστατωμένη ἐπιστημονικότητα.
Ἡ πρώτη σοβαρὴ λεκτικὴ ἐπιστημονικὴ ἀπόδοση, τοῦ ἐπικοῦ ποιητοῦ, εἶναι ἡ λέξη ἦτορ ποὺ σημαίνει καρδιὰ ἤτοι καὶ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτὴ ἡ λέξη ὅπως καὶ τὸ κέαρ, ἐπίσης ὁμηρικὴ λέξη, ἐπισημαίνουν τὴν ὕπαρξη μιᾶς βαθιᾶς ἔννοιας ὡς πρὸς τὴν διττὴ ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου διαχωριζόμενη σὲ σῶμα καὶ ψυχὴ ὅπου ἐπικοινωνοῦν διὰ μέσου του ἦτορ ἢ κέαρ δηλαδὴ τὴν καρδιά. Ἐκεῖ, ὅπως εἴδομεν στὴν κάτωθι ἀνάλυση τοποθετεῖτε ὁ χῶρος τῶν συναισθημάτων, τῶν σκέψεων καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν.
Οἱ Ἀθηναιοπαῖδες, κατὰ τὴν διάρκεια τῆς σχολικῆς τοὺς θητείας ἐκπαιδεύονταν σὲ διάφορους τομεῖς μὲ βασικὸ ἄξονα τὴν ποίηση, κυρίως στὰ ἔπη τοῦ Ὁμήρου.
Τὰ ὁμηρικὰ κείμενα θεωροῦνταν ἡ βίβλος γιὰ τοὺς μαθητευόμενους νέους τῆς Ἀθήνας. Ἐκ τῶν ὁμηρικὸν ἐπῶν λάμβαναν γνώσεις γενικοῦ περιεχομένου ἀλλὰ κυρίως γιὰ τὸ κέντρο τῆς ἀνθρώπινης δυνάμεως ποὺ θεωροῦνταν ἡ καρδιά. Αὐτὴ ἡ ἔννοια περικλύονταν στὶς λέξεις κλειδιά, ἦτορ καὶ κέαρ ὅπως προαναφέρθην.
Στὸ Λεξικὸν Ὁμηρικὸν τοῦ Ι. Πανταζίδου γίνεται περαιτέρω ἀνάλυση τῆς λέξης ἦτορ ἀποκωδικοποιῶντας την ἐτυμολόγηση τῆς βαθύτατη καὶ κρισίμου ἔννοιας της: «Ἦτορ, ΟΡΟΣ, το, ἐπικ. καὶ λύρ. 1)ἡ καρδιά, ὡς μέλος τοῦ ἀνθρώπινου σώματος (ἐνοικοῦσα κατὰ τὸν Ὅμηρο «ἐν στήθεσσιν» Α 188 κ.α, «ἑνὶ φρεσὶν» Θ 413 κ.α., ἔτι δὲ καὶ «ἐν καρδίῃ» Υ 169 Χ 452. 2)καρδία, ὡς ἕδρα· α')της ζωτικῆς δυνάμεως, τῆς ὑπὸ τῶν παλμῶν τῆς καρδίας ἀποδεικνυομένης, ὀθ. ζωή, «ἀνέρχονται φίλον ἦτορ» Ν 84, «φίλον ἦτορ ἀπηύρα» Φ 201· μάλιστα δὲ ἐν τῇ συχνῇ φράση «λύτο γούνατα καὶ φίλον ἦτορ» Ε 250, Λ 115 κ.α. β') τῆς χαρᾶς, τῆς λύπης, τῶν ἐπιθυμιῶν, τῶν ὀρέξεων κ.α. ψυχικῶν διαθέσεων, καρδιά, «ψυχὴ» Γ 31, Ε 529, Θ 413, 437, Ι 9, α 48, 114 κ.α. πλχ. γ') τῆς διανοητικῆς δυνάμεως, νοῦς, Α 188. (Πιθανῶς ἐκ τοῦ ἄημι, καὶ σημαίνει κυρίως τὴν ἀναπνοήν, ὡς τὸ λατινικὸ animus, πρβλ. Φ 386).»
Βλέπουμε λοιπὸν ὅτι, ὁ Ὅμηρος κατὰ τὴν παλαιοτάτη ἐποχὴ τῶν Μυκηναϊκῶν χρόνων, ποὺ ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὸ 1200 π.Χ., ἀποκαλύπτει μὲ τὴν φράση ἦτορ (οὐδέτερο, ἐλλειπτικὸ οὐσιαστικό /ἀνατομία) πὼς εἶναι ἡ καρδιά, ὄργανο τοῦ ἀνθρώπινου σώματος, κέντρο τῶν αἰσθημάτων, τῶν ἐπιθυμιῶν καὶ τοῦ νοῦ.
Ἕνα παράδειγμα εἶναι ἡ ἀναφορὰ ποὺ γίνεται στὴν Ἰλιάδα ποὺ φανερώνεται ὁ κόσμος τῶν συναισθημάτων τοῦ ἥρωος Ἀχιλλέως. Ἰδοὺ καὶ τὰ λεχθέντα: «Ὣς φάτο· Πηλεΐωνι δ᾽ ἄχος γένετ᾽, ἐν δέ οἱ ἦτορ|στήθεσσιν λασίοισι διάνδιχα μερμήριξεν» Ἰλιάς στίχ. 188 (188-189) Ἔμμετρη μετάφραση Ἰάκωβος Πολυλᾶς(1922): [Τὰ λόγια τοῦτα ἐπλήγωσαν τὰ σπλάχνα τοῦ Ἀχιλλέως / κι ἔστρεψε δύο στοχασμοὺς μὲς στὰ δασιά του στήθη·]
Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν ὅτι, τὰ πάντα, σύμφωνα μὲ τὸν Ὅμηρο ἑδράζονται εἰς τὸ μέρος τῆς καρδιᾶς ὅπου εἶναι τὸ ἐπίκεντρο τοῦ ἀνθρώπινου ὀργανισμοῦ. Ὁμοίως ἡ καρδιὰ καταλογίζεται ἀπὸ τὸν σοφὸ ποιητὴ καὶ μὲ τὴν δισύλλαβο λέξη κέαρ, ἡ ὁποία παρουσιάζει ἰδιαιτέρα ἐτυμολόγηση ποὺ δικαιολογεῖ τὴν παρουσία της.
Ἂς ἀναγνώσουμε καὶ πάλι ἀπὸ τὸ Λεξικόν του Πανταζίδου τὰ ἑξῆς περὶ τῆς λέξεως: «ΚΗΡ γεν. ΚΗΡΟΣ, το, κατὰ συναίρεσιν ἐκ τοῦ ΚΕΑΡ, ὀπ. ἴδε 1) ἡ καρδία, ἰδίως ὡς ἕδρα τῶν αἰσθημάτων καὶ παθῶν, π.χ. τῆς ὀργῆς, Ι 555, Π 585 κ.α., τοῦ μίσους Δ 46, τῶν φροντίδων, τῆς μερίμνης, τ 516, τῆς λύπης, Λ 274 (συχνὴ ἡ φράση «ἀχνύμενος κήρ»), τῆς χαρᾶς, Δ 272, Σ 557, δ 259, τῆς τόλμης, Κ 16, Μ 45, Σ 33, τῆς λυσσώδους παραφορᾶς, Φ 542 κ.α., τῶν ἐπιθυμιῶν, δ 539, μ 192· ὅθεν «μετὰ σὸν καὶ ἐμὸν κὴρ» κατὰ τὴν σύνδεση καὶ ἐμὴν καρδίαν, διάθεσιν, Ὁ 52· σπανιότερα ὡς ἕδρα τῆς διανοίας, τοῦ λογισμοῦ, «πολλὰ δὲ οἱ κὴρ ὤρμαινε» ἡ 82, σ 344, ψ 83 κ.α., ὅθεν συνάπταιτε μετά του «νοὸς» Ὁ 52. Ἑδρεύει δὲ τὸ κὴρ κατὰ τὸν Ὅμηρο «ἑνὶ στήθεσσιν», ἀλλὰ καὶ «ἐν θυμῷ» Ζ 523, καὶ «φρὲσὶν» σ 344. Πολλάκις τίθεται κατ' αἰτιατικὴν τοπικὴν ἢ τοῦ κατὰ τί, «κὴρ» ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ κατὰ δοτικὴ μὲ τὴν αὐτὴν σημασία, «κηρὶ» Ι 117, ἥτις λαμβάνει συνηθέστατα καὶ τὸ ἐπιβατικῶν «πέρι» πολὺ εἰς τὴν καρδίαν μου, ἐκ βάθους ψυχῆς, Δ 46, 53, Ν 119, 206, 430, Ω 61, ε 36 κ.α. (Ἐν ταύτῃ τὴ φράση κατὰ μέν τον Οὐόλφιον καὶ Πάσσωυον εἶναι ἐπίρρημα: πέρι· κατὰ δὲ τοὺς ἀρχαίους καὶ τὸν Σπίτζνερον εἶναι πρόθεσις «περὶ κηρὶ» κατ' ἀναλογίαν τῶν ὁμοίων Ὁμηρικῶν φράσεων «περὶ θυμῷ, περὶ φρεσὶν» Χ 70, Π 157. Τὴν τελευταίαν γνώμην ἀποδέχονται καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν νεωτέρων· τὴν δὲ πρώτην ὁ Δινδόρφ. καὶ Βαϋμλεῖνος). 2) χρησιμεύει εἰς περίφρασιν προσώπου τινος, ὡς τὸ «βίη», οἷον «Πυλαιμένεος λάσιον κὴρ»· Β 851, Π 554, πρβλ. δ 270 & λέξη ΛΑΣΙΟΣ.».
Τοῦτα ὅλα τὰ παραδείγματα ἀποδεικνύουν λεπτομερῶς περὶ τῆς ὁμηρικὴς γλωσσοπλασίας τῶν λέξεων, ἦτορ καὶ κὴρ ἢ κέαρ, ὡς ἀναφορὰ τὴν ἀνθρώπινη ἀνατομία, ὅπου, ἡ καρδιά, ὡς ἡ ἕδρα τῆς ψυχῆς, τῆς ζωῆς τῶν συναισθημάτων (π.χ. χαρά, λύπη, ὀργή, δυσαρέσκεια) καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν διδάσκονταν εἰς τὴν διάπλαση τῶν παίδων εἰς τὴν ἄθληση ψυχῆς τε καὶ σώματος.
Ἐν τούτοις σημαντικὴ τομή, στὴν πνευματικὴ ζωὴ καὶ τὸ ἔθος τῆς παιδεύσεως τῶν Ἑλληνοπαίδων καὶ ἐν γένει τῶν ἐνηλίκων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, ἐτέθη μετὰ τὴν ἔλευση καὶ Ἐνανθρώπιση τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ
ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ ΘΕΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΡΗΣ
Ὁ Χριστός, ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος Τοῦ Θεοῦ, ἐρχόμενος ἐν σαρκί, χρίστηκε ὡς Μέγας Καθηγητὴς τῆς ἀνθρωπότητας, καθότι καὶ δημιουργὸς αὐτῆς, εἰσήγαγε τὴν κάθαρση ὅλης τῆς κακίας ποὺ ἑδρεύει στὴν καρδιὰ τοῦ μεταπτωτικοῦ ἄνθρωπου.
Ἡ νηστεία ἢ ἀλλιῶς ἡ νηπτικότητα, δηλαδή, ἡ πνευματικὴ ἐγρήγορση ὅπως μᾶς ἐξηγεῖ ἡ ἐκκλησιαστικὴ γραμματεία, τέθηκε ὡς κύριον στάδιον τοῦ ἀγῶνος πρὸς τὴν πνευματικὴ ἀνύψωση μετὰ τῆς καθάρσεως ἀπὸ τὰ πάθη, τὶς κακὲς κι ἁμαρτωλὲς πράξεις κι ἐπιθυμίες τοῦ νοὸς καὶ τῆς σαρκὸς ποὺ παρέκαμπταν τὸ νόμο Τοῦ Θεοῦ.
Οἱ νόμοι του Μωησὴ γιὰ τοὺς Ἰουδαίους - Ἑβραίους, ἀλλά, καὶ τὰ Δελφικὰ παραγγέλματα γιὰ τοὺς Ἕλληνες εἶχαν ἐξαγγελθεῖ ἀπὸ τοὺς πανάρχαιους χρόνους. Μὲ τοῦτο τὸν τρόπο ὁ ἄνθρωπος δὲν κινοῦνταν ἀνεξέλεγκτα, ἀλλά, συσχετιζόμενος μὲ τὸν θεῖον δέχονταν πάντα τὴν οὐράνια καθοδήγηση παρὰ τὴν παραχώρηση τοῦ αὐτεξούσιου καὶ τῆς ἐλευθέρας βουλήσεως ἀπὸ τὸν Δημιουργὸ Πατέρα. Ὁ Τριαδικὸς Θεὸς μὲ τὴν ἀπέραντη ἀγάπη πρὸς ὅλα τὰ παιδιὰ τοῦ πάντα φρόντιζε γιὰ ἐμᾶς.
Ὁπότε, διὰ τὴν περαιτέρω νουθεσία ἀποστέλλει τοὺς ἐκλεκτοὺς Τοῦ Ἁγίους Ἀποστόλους γιὰ νὰ μᾶς κηρύξουν τὸν τρόπο διαχείρισης τῶν καρδιακῶν αἰσθημάτων εἰς τὸ κέντρο σύνδεσης ψυχῆς καὶ σάρκινου σώματος ποὺ διατηρεῖ στὸ κύτταρο τοῦ τὸ προπατορικὸ ἁμάρτημα.
Μὲ τὴν βάπτιση λύεται ἡ κατάρα τῆς πτώσεως καὶ ξεκινάει ὁ ἀγῶνας γιὰ τὸ σμίλευμα τοῦ ἦτορ ἢ κήρ- κέαρ, δηλαδὴ τῆς καρδιᾶς. Τὸ χάρισμα ποὺ μᾶς δίνει ὁ Θεὸς γιὰ τὸ τρόχισμα εἶναι ἡ εὐχὴ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ἐλέησον μὲ» & «Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ἐλέησον ἡμᾶς».
Παράλληλα, οἱ πρῶτοι Ἀπόστολοι μαθητὲς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀνανεωμένοι ἀπὸ τὴν πνευματικὴ φώτιση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς Πεντηκοστῆς, ἔδραμαν πρὸς πᾶσα κατεύθυνση γιὰ νὰ κηρύξουν τὸν Λόγο Τοῦ Θεοῦ.
Οἱ πρῶτοι Ἀπόστολοι προσπαθῶντας νὰ νουθετήσουν, πνευματικά, τὸ ποίμνιο, τῆς πρώτης χριστιανικῆς ἐκκλησίας, ὁδηγήθηκαν σὲ ἀσφαλεῖς θεωρήματα ἐξομοιώνοντας τοὺς λόγους τους ἀκουσίως μὲ τὰ ἔργα τῶν Ἑλλήνων φιλοσόφων ποιητῶν.
Ἔτσι, σὺν τῷ χρόνῳ δημιουργήθηκε ἡ ἀρχὴ τῆς πρώτης χριστιανικῆς διδαχῆς ὁδηγούμενης στὰ χνάρια τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων σοφῶν ποὺ ὁμίλησαν περὶ ἀρετῆς καὶ κακίας ἑδραζόμενες εἰς τὴν προδιάθεση τοῦ ψυχικοῦ κόσμου τοῦ ἀνθρώπου ἐκεῖ ὅπου ὁ χῶρος τῶν συναισθημάτων τῶν σκέψεων καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν εἶχαν ὡς ἐπίκεντρο τὴν καρδιά.
Ἐπάνω εἰς μίαν τοιαύτην πνευματικὴ ἐνδοσκόπηση ἐστηρίχθη ὁ Πέτρος, ὁ κορυφαῖος Ἀπόστολος τῆς ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ, σύμφωνα μὲ τὰ κείμενα τῆς Καινῆς Διαθήκης, θέλοντας νὰ ἐπισημάνει τὸ καίριον σημεῖο τῆς πνευματικῆς ὀλίσθησης τοῦ μεταπτωτικοῦ ἀνθρώπου, κηρύττοντας τὸν ἑξῆς ἐκκλησιαστικὸ λόγο: «ἀλλ’ ὁ κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος, ἐν τῷ ἀφθάρτῳ τοῦ πραέως καὶ ἡσυχίου πνεύματος, ὅ ἐστιν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πολυτελές». ΠΕΤΡΟΥ Α' (3.4.).
Ὁ κρυπτὸς τῆς καρδίας ἄνθρωπος εἶναι ὁ κατ' ἐξοχὴν νηπτικὸς χριστιανὸς ἤτοι καὶ ἐγρήγορος ὅπου πάντα προετοιμασμένος ἀναμένων τὴν ἔλευση τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶσα ὥρα καὶ στιγμή.
Οἱ πρόγονοι ἡμῶν, οἱ ἐκ τοῦ πάλαι Ἕλληνες, ὑπῆρξαν πρωτοπόροι εἰς τὴν πίστη πρὸς τὸν ἐνσαρκωμένο Θεὸ Λόγο ἤτοι καὶ Ἰησοῦ Χριστὸν διότι ὡς φωστῆρες τῆς ὀρθῆς καὶ ἀληθοῦς γνώσης ἔθεσαν τὶς βάσεις τοῦ ἀνθρώπινου πολιτισμοῦ ποὺ ὁδήγησε στὴν ἐξελικτικὴ πορεία τῆς ἐξομάλυνσης τῆς σχέσεως Θεοῦ κι ἀνθρώπου!
ΧΑΙΡΕΤΕ
ἦτορ ψυχὴ Ὅμηρος [Λ 115] ὅπως τὸ
ἐξέλαβαν οἱ Στωικοί
Λεξικὸν Σουΐδα(Σούδα)
Λεξικὸν Σουΐδα(Σούδα) κὴρ ἡ ψυχή...
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
•Λεξικὸν Σουΐδα(Σούδα)
•Καινῆ Διαθήκη, Πέτρου Α'
•Λεξικὸν Ὁμηρικὸν τοῦ Ι. Πανταζίδου
•ΟΜΗΡΟΥ ΙΛΙΑΣ & ΟΔΥΣΣΕΙΑ
