ЭIЄ

Ἡ Θεοτόκος ὡς Νέα Εὔα: Ἀπὸ τῆς Πτώσεως τοῦ Ἀνθρώπου εἰς τὴν Θέωσιν καὶ τὸ Δόγμα τοῦ Ἀειπαρθένου

Ἔρευνα καὶ συγγραφή: Ἰωάννης Γ. Βαφίνης

 Ἡ Παναγία Θεοτόκος, ἐν τῇ δογματικῇ διδασκαλίᾳ τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας, δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς τὸ ἱστορικὸν πρόσωπον δι᾽ οὗ ἐσαρκώθη ὁ Θεὸς Λόγος, ἀλλὰ τὴν Κυρίαν Θεοτόκον, τὴν Νέαν Εὔαν, ἥτις ἀνακεφαλαιοῖ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ καθίσταται ἡ γέφυρα ἀπὸ τῆς πτώσεως πρὸς τὴν θέωσιν.

 Ὁ θεολογικὸς παραλληλισμὸς μεταξὺ Εὔας καὶ Θεοτόκου ἀνάγεται εἰς τὴν ἀρχαίαν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν, μάλιστα δὲ εἰς τὸν Ἅγιον Ἰουστῖνον τὸν Φιλόσοφον καὶ τὸν Ἅγιον Εἰρηναῖον Ἐπίσκοπον Λουγδούνου.

Ὁ τῆς Παναγίας τῆς Ἀθηνιώτισσας

 ἱερὸς ναὸς ἐν τῷ Παρθενῶνι ἐπανηγύριζε τῇ ιε΄ Αὐγούστου, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου.

 Ἡ πρώτη Εὔα, ἐν τῷ παραδείσῳ, ὑπήκουσεν εἰς τὸν λόγον τοῦ ὄφεως, ἐπέδειξεν ἀπειθείαν καὶ εἰσήγαγεν εἰς τὸν κόσμον τὴν φθοράν, τὸν θάνατον καὶ τὸν ἀποχωρισμὸν ἀπὸ τοῦ Κτίστου.

 Ἡ Νέα Εὔα, ἡ Μαρία, ὑπακούει εἰς τὸ μήνυμα τοῦ Ἀρχαγγέλου Γαβριήλ. Διὰ τοῦ «ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου» ἐκφράζει τὴν ἐλευθέραν βούλησιν τῆς ἀνθρωπότητος νὰ συνεργήσῃ μετὰ τοῦ Θεοῦ (συνέργεια).

 Ὡς χαρακτηριστικῶς, γράφει ὁ Ἅγιος Εἰρηναῖος, ὁ δεσμὸς τῆς ἀπειθείας τῆς Εὔας ἐλύθη διὰ τῆς ὑπακοῆς τῆς Μαρίας. Ὅ,τι προσέδεσεν ἡ παρθένος Εὔα διὰ τῆς ἀπιστίας, τοῦτο ἡ Παρθένος Μαρία ἔλυσεν ἐλευθέρως διὰ τῆς πίστεως.

 Ἡ Θεοτόκος καθίσταται τὸ μεταίχμιον μεταξύ Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης. Διὰ τῆς κυοφορίας τοῦ Χριστοῦ, ἡ ἀνθρωπίνη φύσις προσλαμβάνεται ὑπὸ τοῦ Θείου Λόγου «ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως, ἀχωρίστως» (Δόγμα Χαλκηδόνος).

 Ὁ ἄνθρωπος, ἀπολέσας τὸ «καθ᾽ ὁμοίωσιν» μετὰ τὴν πτῶσιν, εὑρίσκει ἐν τῷ προσώπῳ τῆς Θεομήτορος τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἀναπλάσεώς του.

 Ἡ Μαρία γίνεται τὸ «ἐργαστήριον τῆς ἑνώσεως» τῶν δύο φύσεων. Δανείζει τὴν σάρκα Αὐτῆς εἰς τὸν Θεόν, ἵνα ὁ Θεὸς θεώσῃ τὴν ἀνθρωπίνην σάρκα.

 Ἡ Θέωσις, ὡς ὁ τελικὸς σκοπὸς τοῦ ἀνθρώπου, πραγματώνεται πρωτογενῶς εἰς τὴν Θεοτόκον. Ἐκείνη εἶναι ἡ «κεχαριτωμένη», ἡ προπορευομένη τῆς καινῆς κτίσεως, ἡ ὁποία δεικνύει ὅτι ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ χωρήσῃ τὸν Θεὸν κατὰ χάριν.

 Τὸ δόγμα τοῦ Ἀειπαρθένου τῆς Θεοτόκου, τὸ ὁποῖον ἐπεκυρώθη ὑπὸ τῆς Εὐαγγελικῆς Μαρτυρίας καὶ τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων (κυρίως τῆς Γ΄ ἐν Ἐφέσῳ καὶ τῆς Πενθέκτης), δὲν εἶναι ἁπλῶς μία βιολογικὴ ἐξαίρεσις, ἀλλὰ βαθύτατον χριστολογικὸν καὶ σωτηριολογικὸν μυστήριον.

 Ἡ Ἐκκλησία ὁμολογεῖ ὅτι ἡ Μαρία παρέμεινε Παρθένος κατὰ τὴν σύλληψιν (ἄνευ σπορᾶς ἀνδρός, ἐκ Πνεύματος Ἁγίου), κατὰ τὴν γέννησιν (ἀφθόρως) καὶ μετὰ τὴν γέννησιν τοῦ Κυρίου.

 Ἡ ἀειπαρθενία διατρανώνει ὅτι ὁ γεννηθεὶς εἶναι ὁ προαιώνιος Θεός, ὅστις δὲν ὑπόκειται εἰς τοὺς νόμους τῆς φυσικῆς ἀκολουθίας τῆς πτώσεως (τῆς γεννήσεως ἐκ θελήματος σαρκός).

 Ὡς ὁ πρῶτος Ἀδὰμ ἐπλάσθη ἐκ παρθένου καὶ ἀδιαφθόρου γῆς, οὕτως καὶ ὁ Νέος Ἀδὰμ (ὁ Χριστός) ἔπρεπε νὰ σαρκωθῇ ἐκ Παρθένου Μήτρας, ἐγκαινιάζων τὴν καινὴν κτίσιν, ὅπου ὁ θάνατος καὶ ἡ φθορὰ καταργοῦνται.

 Ἡ Θεοτόκος ὡς Νέα Εὔα ἀποκαθιστᾷ τὴν γυναικείαν φύσιν καὶ ὁλόκληρον τὸ ἀνθρώπινον γένος. Διὰ τῆς ἁγνότητος, τῆς ὑπακοῆς καὶ τῆς ἀειπαρθενίας Αὐτῆς, ἀνοίγει τὰς πύλας τοῦ Παραδείσου, τὰς ὁποίας ἡ πρώτη Εὔα εἶχε κλείσει.   Καθίσταται οὕτως ἡ Μήτηρ τῆς Ζωῆς, ἡ Ὁδηγήτρια πρὸς τὴν Θέωσιν καὶ ἡ μεσίτρια ὅλης τῆς κτίσεως πρὸς τὸν Θρόνον τοῦ Υἱοῦ καὶ Θεοῦ Αὐτῆς.

Ἡ Παναγία δὲν εἶναι θεότης, ἀλλ᾽ ἄνθρωπος, διατύπωσις ἥτις ἀποδίδει μετ᾽ ἀπολύτου ἀκριβείας τὸ ἑλληνορθόδοξον δόγμα.

 Ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ, ἡ Θεοτόκος τιμᾶται ὡς τὸ ὑψηλότερον καὶ ἁγιώτερον ἀνθρώπινον ὄν, πλὴν ὅμως παραμένει αὐστηρῶς κτιστή (ἄνθρωπος) καὶ οὐχὶ ἄκτιστος (Θεός). Ἡ θέσις Αὐτῆς ἐν τῷ δόγματι συνοψίζεται εἰς τὰ ἑξῆς κύρια σημεῖα:

Α) Θεοτόκος (Οὐχὶ Χριστοτόκος): Τὸ δόγμα τοῦτο καθωρίσθη ὁριστικῶς ἐν τῇ Γ΄ Οἰκουμενικῇ Συνόδῳ (Ἔφεσος, 431 μ.Χ.). Ἡ Μαρία ὀνομάζεται «Θεοτόκος» ἐπειδὴ ἐγέννησε τὸν Ἰησοῦν Χριστόν, Ὅστις εἶναι τέλειος Θεὸς καὶ τέλειος ἄνθρωπος. Δὲν ἐγέννησε μόνον τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ τὸν ἴδιον τὸν σεσαρκωμένον Λόγον τοῦ Θεοῦ.

Β) Ἡ Θέωσις τῆς Παναγίας: Ἡ Παναγία ἀποτελεῖ τὸ ἀπόλυτον πρότυπον τῆς θεώσεως τοῦ ἀνθρώπου. Ὡς προανεφέρθη, ἐγκολπώθη (ἐκυοφόρησε) τὸν Θεὸν ἐν τοῖς σπλάχνοις Αὐτῆς. Λόγῳ τῆς ἀπολύτου καθαρότητος Αὐτῆς, τῆς ἐλευθέρας ὑπακοῆς Εἰς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ («ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου») καὶ τῆς ἐνοικήσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἔφθασεν εἰς τὸν μέγιστον δυνατὸν βαθμὸν ἁγιότητος καὶ ἐθεώθη ὑπ᾽ Αὐτοῦ.

Γ)Ὑπερτέρα τῶν Ἀγγέλων, ἀλλ᾽ ἀεὶ ἄνθρωπος: Ἡ Ἐκκλησία ἐξυμνεῖ Αὐτὴν ὡς «τιμιωτέραν τῶν Χερουβεὶμ καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ».   Παρὰ τὴν μοναδικὴν ταύτην πνευματικὴν ἀνύψωσιν ὑπεράνω τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων, ἡ Θεομήτωρ οὐδέποτε ἐκλαμβάνεται ὡς θεά, ἀλλὰ παραμένει ἡ κορυφαία ἐκπρόσωπος τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, ἡ «μετὰ Θεὸν τὸ θεῖον».

  Ἐν ὀλίγοις, ἡ Παναγία δὲν λατρεύεται. Ἡ λατρεία ἀνήκει ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν Ἁγίαν Τριάδα (τὸν Θεόν), ἀλλὰ τιμᾶται καὶ ὑπερτιμᾶται. Εἰς τὸ πρόσωπον Αὐτῆς ἀπονέμεται «τιμητικὴ προσκύνησις» καὶ «ὑπέρτιμος» εὐλάβεια ὡς μεσίτριας πρὸς τὸν Υἱὸν Αὐτῆς.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗ ΕΠΑΥΡΙΟΝ...

ΧΑΙΡΕΤΕ 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

•Ἰουστῖνος ὁ Φιλόσοφος καὶ Μάρτυς, Διάλογος πρὸς Τρύφωνα, Κεφάλαιον 100 (Ἡ πρώτη σαφὴς ἀντιδιαστολὴ μεταξὺ Εὔας καὶ Μαρίας).

•Εἰρηναῖος Λουγδούνου (Λυῶνος), Ἔλεγχος καὶ ἀνατροπὴ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως (Adversus Haereses), Βιβλίον ΙΙΙ, 22, 4 (Ἡ θεολογία τῆς «Νέας Εὔας» καὶ ἡ λύσις τοῦ δεσμοῦ τῆς ἀπειθείας).

•Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, Ἔκδοσις ἀκριβὴς τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως, Βιβλίον IV, Κεφάλαιον 14: «Περὶ τῆς Θεοτόκου, ὅτι αὕτη ἐστὶ Θεοτόκος» (Ἡ κλασικὴ δογματικὴ διατύπωσις γιὰ τὴν ἀνθρωπίνη φύση καὶ τὸ Ἀειπάρθενον).

•Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, Ὁμιλία εἰς τὰ Εἰσόδια τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου (Ἀνάλυσις τῆς θεώσεως τῆς Παναγίας καὶ τῆς ὑπεροχῆς Της ἔναντι τῶν Ἀγγέλων).

•Ἀνδρούτσος, Χρῆστος, Δογματικὴ τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, Ἀθῆναι 1907 (κλασικὸ ἔργο γιὰ τὴ διάκριση λατρείας καὶ ὑπερδουλείας).

•Ματσούκας, Νικόλαος, Δογματικὴ καὶ Συμβολὴ Θεολογία Β΄: Ἔκθεση τῆς ὀρθόδοξης πίστης σὲ ἀντιδιαστολὴ μὲ τὴ δυτικὴ χριστιανοσύνη, Ἐκδόσεις Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1985 (Ἐξαιρετικὴ ἀνάλυσις γιὰ τὴν κτιστότητα τῆς Θεοτόκου καὶ τὴ σάρκωση).

•Τρεμπέλας, Παναγιώτης, Δογματικὴ τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας, Τόμος Β΄, Ἀθῆναι 1959 (Λεπτομερὴς ἀνάλυσις τῶν ἀποφάσεων τῆς Γ΄ καὶ Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου).

•Lossky, Vladimir, Ἡ Μυστικὴ Θεολογία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἀνατολῆς, Ἐκδόσεις Βασ. Ρηγόπουλου, Θεσσαλονίκη 1974 (Κεφάλαια πὲρὶ τῆς Παναγίας ὡς τῆς ἤδη θεωθείσης ἀνθρωπότητος). 

•Bulgakov, Sergius, The Orthodox Church (Chapter on "The Veneration of Our Lady"), St Vladimir's Seminary Press, 1988 (Θεολογικὴ ἀνάλυσις τῆς τιμῆς τῆς Θεοτόκου). 

•Schmemann, Alexander, The Celebration of Faith, Vol. 3: The Virgin Mary, St Vladimir's Seminary Press, 1995 (Βιωματικὴ καὶ λειτουργικὴ προσέγγιση τῆς Νέας Εὔας). 

•Florovsky, Georges, "The Ever-Virgin Mother of God", ἐν Creation and Redemption, Nordland Publishing, Belmont 1976 (Δοκίμιο γιὰ τὸ χριστολογικὸ νόημα τοῦ Ἀεἰπαρθένου).