ЭIЄ

ΚΙΜΩΝ ΜΙΛΤΙΑΔΟΥ

Ο ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΗΣ ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΠΡΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ ΤΟΥ ΔΙΓΕΝΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΕΟΥΔΑΡΧΗ ΙΠΠΟΤΗ ΤΡΟΒΑΔΟΥΡΟΥ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Ἔρευνα & συγγραφή: Ἰωάννης Γ. Βαφίνης 

 Ἂν θελήσουμε, μέσα σε λίγες παραγράφους, νὰ ἀναδείξουμε τὴν προσωπικότητα ἑνὸς μεγάλου πολιτικοῦ - στρατηγοῦ τῆς ἀρχαίας Ἀθήνας, πέραν τῆς πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς τοῦ φυσιογνωμίας δύναται νὰ θεωρηθεῖ οὕτως ὡς πρότυπο τῆς εἰκόνας ἑνὸς φεουδάρχη ἱππότη τροβαδούρου τῆς μεσαιωνικῆς Εὐρώπης. 

Προτομὴ τοῦ Κίμωνος ἀπὸ ρωμαϊκὸ μαρμάρινο ἀντίγραφο ἑνὸς ἑλληνικοῦ πρωτοτύπου τοῦ 460 π.Χ. εὑρισκόμενη στὴν Γλυπτοθήκη τοῦ Μονάχου. Εἶναι εὐδιάκριτο τὸ εὐειδὲς πρόσωπο καὶ ἡ σγουρή [οὐλόθριξ] κόμη. 

 

  Ἂς πάρουμε ὅμως τὰ πράγματα ἀπὸ τὴν ἀρχή. Στοὺς παράλληλους βίους τοῦ  Πλουτάρχου  ἀναδεικνύεται μιὰ κρυφὴ πτυχὴ τῶν χαρισμάτων τοῦ στρατηγοῦ τῶν Ἀθηναίων Κίμωνα. 

   Ὁ Κίμων γεννηθεὶς τὸ 506 π.Χ. ἀνῆκε στὸ μεγάλο γένος των Φιλαϊδῶν. Ἦταν γιὸς τοῦ Μαραθωνομάχου καὶ νικητῆ τῶν Περσῶν Μιλτιάδου καὶ τῆς Θρακιώτισσας πριγκίπισσας Ἠγησιπύλης κόρης του βασιλέα Ὀλόρου(εξ αὐτοῦ γεννηθεὶς κι ὁ Θουκυδίδης). 

 Ἡ ἀριστοκρατική του καταγωγή, σύμφωνα μὲ τὸ ἀρχαϊκὸ ἔθος τῆς προπερσικὴς περίοδου τῆς Ἀθήνας, τὸν ὤθησε νὰ ἐκπαιδευτεῖ τόσο στὴν ἱππασία, ὅσο στὴν ποίηση καὶ τὸ μουσικὸ ὄργανο τῆς λύρας - κιθάρας. 

 Ἦταν ψηλὸς κι εὐθυτενής, ὅπως οἱ περισσότεροι ἀριστοκράτες Ἀθηναῖοι, μὲ ὡραῖο πρόσωπο καὶ πυκνὰ σγουρὰ μαλλιά.   Ἐπίσης, ὑπῆρξε συμπαθής, εὐπροσήγορος καὶ γενναιόδωρος ἀπέναντι στοὺς συμπολῖτες τοῦ, τόσο, ὥστε, μετὰ τὴν ἀπόκτηση νέων ἐκτάσεων γῆς - ὡς γαιοκτήμων - ἐπέτρεπε στοὺς ἁπλοῦς πολῖτες νὰ ἀπολαμβάνουν ἀπὸ κοινοῦ τὴν ἐσοδεία τῶν καρποφόρων δένδρων γενόμενος ὑπερασπιστὴς τῆς ἰδέας τῆς κοινοκτημοσύνης. 

 Ὡς ρωμαλέος στρατηγὸς δὲν δίστασε νὰ ταχθεῖ ἐναντίον τῶν ἐσωτερικῶν πολέμων ποὺ συγκλόνιζαν τὶς πόλεις τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κόσμου. Διὰ τοῦτο ἔστρεψε τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Ἀθήνας πρὸς τὴν κατατρόπωση τῶν βαρβαρικῶν ὅμορων λαῶν ποὺ ἀντιτίθονταν εἰς τὸ γένος τῶν Ἑλλήνων. 

 Ἔτσι ὁδήγησε τὸ πολεμικὸ ναυτικὸ στὴν ἐκκαθάριση αὐτῶν, ἐκ τῆς Θράκης, τῆς Σκύρου καὶ τῆς Καρύστου στὴν Εὔβοια ποὺ δὲν ἀνῆκαν στὶς συμμαχικὲς δυνάμεις.   Ἔπειτα ὀργάνωσε την δύσκολη ἀποστολὴ τῆς κατάλυσης τοῦ Περσικοῦ κράτους μὲ πρωταρχικὸ στόχο τὴν Κύπρο καὶ τὴν Αἴγυπτο. 

 Ὡστόσο, ἡ πορεία του αὐτὴ ἔμελλε νὰ τελειώσει πρόωρα ἀφοῦ κατάφερε νὰ ἀπελευθερώσει μὲν τὴν πόλη Μάριον καὶ τοὺς Σόλους ἀλλὰ στὴν μάχη τῆς κυπριακῆς πόλης τοῦ Κιτίου ἔπεσε ἔνδοξα καὶ παρὰ τὸν θάνατο τοῦ, οἱ Ἀθηναῖοι, νίκησαν, μετὰ ἀπὸ τριάντα μέρες, τοὺς Πέρσες στὴν ναυμαχία τῆς Κυπριακῆς Σαλαμίνας μὲ τὴν διαταγή του νὰ μὴν ἀνακοινωθεῖ ὁ θάνατος τοῦ πρὶν τὴν διεξαγωγὴ τοῦ πολέμου, οὕτως ὥστε, νὰ μὴν καμφθεῖ τὸ ἠθικὸ τῶν Ἑλλήνων  συμμάχων.  

 Ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος ὀπου ἡ νίκη ἀποδόθηκε στὸν νεκρὸ Κίμωνα γράφτηκε καὶ τὸ θρυλικὸ ἐπίγραμμα καὶ νεκρὸς ἐνίκα... 

 Ἐν τούτοις, τὸ συγκεκριμένο τάλαντο τῆς καλλιφωνίας καὶ ἐν γένει της λυρωδίας τοῦ μεγάλου στρατηγοῦ καὶ φωστῆρα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς δὲν ἔχει ἐπισημανθεῖ ἀπὸ κανένα ἄλλο συγγραφέα ἐρευνητῆ πέραν τῆς πρωτογενοῦς γραφῆς τοῦ Πλουτάρχου. 

 Ἡ ἀπουσία τῆς ἐν λόγῳ λεπτομέρειας ζημιώνει σημαντικά τὸ συνολικὸ πλαίσιο τῆς παρουσιὰς καὶ τοῦ χαρακτῆρα του, ὁ ὁποῖος φαίνεται νὰ ἦτο πολυσχιδὴς.   Ἐκτιμᾶτε δὲ ὅτι, θέτοντας τὸ σύνολο τῶν χαρισμάτων τοῦ Κίμωνος γίνεται ἐμφανὴς ἡ πολιτιστικὴ ἐπιρροή στὸ μετέπειτα ἦθος καὶ ἔθος τόσο τοῦ πρώιμου βυζαντινοῦ ὅσο καὶ τοῦ εὐρωπαϊκοὺ κόσμου. 

 Ἐν ὀλίγοις, ὁ Πλούταρχος, περιγράφει τὸν Κίμωνα ὄχι μόνο ὡς περίφημο πολιτικὸ καὶ στρατηγὸ ἀλλὰ ὡς καλλίφωνο τραγουδιστὴ λυρωδὸ (ὅλοι οἱ ἀριστοκράτες Ἀθηναῖοι ὡς ἔθος ἐκ τῆς προγονικῆς ρίζας τοῦ βασιλιᾶ Θησέα μάθαιναν λύρα καὶ τραγούδι). 

  Ἰδοὺ καὶ τὰ γραφθέντα: «συνδειπνῆσαι δὲ τῷ Κίμωνί φησιν ὁ Ἴων παντάπασι μειράκιον ἥκων εἰς Ἀθήνας ἐκ Χίου παρὰ Λαομέδοντι· καὶ τῶν σπονδῶν γενομένων παρακληθέντος ᾆσαι, καὶ ἄσαντος οὐκ ἀηδῶς ἐπαινεῖν τοὺς παρόντας ὡς δεξιώτερον Θεμιστοκλέους· ἐκεῖνον γὰρ ᾄδειν μὲν οὐ φάναι μαθεῖν οὐδὲ κιθαρίζειν, πόλιν δὲ ποιῆσαι μεγάλην καὶ πλουσίαν ἐπίστασθαι·». Μετάφραση: [Ὅταν ἦταν μικρὸς ὁ Ἴων [λυρικὸς ποιητὴς καὶ κιθαρωδὸς] ἀναφέρει ὅτι, εἶχε ἔρθει ἀπὸ τὴν Χίο στὴν Ἀθήνα καὶ μένοντας στὸ σπίτι τοῦ Λαομέδοντα παρακάλεσε στὸ δεῖπνο μὲ τὸ Κίμωνα. Ἀφοῦ προηγήθηκαν οἱ καθιερωμένες σπουδές, παρακάλεσαν τὸν Κίμωνα νὰ τραγουδήσει κι αὐτὸς τραγούδησε μὲ ἑλκυστικότητα καὶ δεξιοτεχνία μὲ ἀποτέλεσμα οἱ συνδαιτημόνες ἀκροατὲς ἄρχισαν νὰ τὸν παινεύουν ὡς ἀνώτερο καὶ πιὸ καλλιεργημένο ἄνθρωπο ἀπὸ τὸν Θεμιστοκλῆ, γιατί, ὁ Θεμιστοκλῆς ἔλεγε ὅτι δὲν ἔμαθε νὰ τραγουδάει καὶ νὰ παίζει κιθάρα ξέρει ὅμως νὰ δίνει μεγαλεῖο καὶ πλούτη στὴν πόλη.]

 Ἔτσι, ὅπως προκύπτει ἐκ τῆς πρωτογενοῦς συγγραφικῆς πηγῆς, ὁ Κίμων συσχετίζεται μὲ τὴν συντεχνία τῶν καλλιφώνων ἀοιδῶν - λυρωδών. 

 Ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι αὐτὸς ὁ Ἀθηναῖος ἄνδρας γιὸς τοῦ ἔνδοξου Μαραθωνομάχου Μιλτιάδη ἀνακάλυψε τὸν τάφο τοῦ Θησέα κι ἔφερε τὰ ὀστᾶ του καὶ τὰ ἐναπόθεσε εἰς τὴν ἀρχαία ἀγορὰ τῆς Ἀθήνας.  

Ἀπεικόνιση τοῦ Κίμωνα σὲ σφραγιδόλιθο, πλαγιομετωπικὴς ὄψης

 Ἐν ὀλίγοις, ὁ Κίμων, ὡς ἀριστοκράτης γαιοκτήμων, γνώστης τῆς ἰππευτικῆς, λυρωδικὴς καὶ πολεμικῆς τέχνης  προτυπώνει τὴν μορφὴ ἑνὸς φεουδάρχη ἱππότη - τροβαδούρου τῆς μεσαιωνικῆς Εὐρώπης ἢ ἑνὸς Διγενὴς τῆς βυζαντινῆς ἐποποιίας. 

Ὁ Διγενὴς Ἀκρίτας εἰκονιζόμενος ὡς ἰππευτὴς πάνοπλος πολεμιστὴς καὶ μουσικὸς (κρατῶντας λαουτοειδὲς ἔγχορδο μὲ βραχίονα καὶ κοῖλο ἠχεῖο) τὸ τρίπτυχο μιᾶς ρομαντικῆς φυσιογνωμίας τοῦ μεσαίωνα ἡ ὁποία ταιριάζει μὲ τὴν ἰδέα τοῦ Ἀθηναίου ἀριστοκράτη τῆς ἀρχαϊκῆς ἐποχῆς, ὅπως ἦταν κι ὁ Κίμων, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκπαίδευση ἦταν ἄριστη στὴν ἰππευτικὴ τὴν πολεμικὴ καὶ κιθαρωδικὴ

 ἤτοι καὶ λυρωδικὴ τέχνη. Κάτι παρόμοιο συναντᾶται καὶ στοὺς ἱππότες [δηλαδὴ ἱππεῖς] τροβαδούρους πολεμιστὲς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ μεσαίωνα. 

 Συνελλόντι εἰπεῖν, ἠδύναντο ἀκόμη νὰ θεωρηθεῖ ὅτι, ὁ Κίμων ὑπῆρξε ἕνας πρώιμος Διγενής ὅσπερ καὶ στὸ συμπόσιο, εἰς τὴν οἰκία Λαομέδοντα, τραγούδησε κάποιο ἆσμα παρόμοιο μὲ ἐκεῖνα τὰ τραγούδια της βυζαντινὴς δημοτικὴς παράδοσης τὰ ἐπ' ὀνόματι ὡς "ἐπιτραπέζια" ἢ "τραγούδια τῆς τάβλας" ἢ "τραγούδια τοῦ κρασιοῦ" (ὅπως διατηρήθηκαν στὸ παλαιὸ Ἀθηναϊκὸ τραγούδι τῆς νεοτέρας ἑλληνικῆς ἱστορίας) καὶ μιὰ ἄλλη ὑποκατηγορία ποὺ ὀνομάστηκαν - πολὺ ἀργότερα -  "ριζίτικα". 

 Τὸ εἶδος αὐτὸ συμπεριλαμβάνει ἆσματα εἰπωμένα στὸ χῶρο συγκέντρωσης τοῦ συμποσίου["συμποσιακὰ ἆσματα" ἤτοι καὶ σκόλια] τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴ συνήθεια τῶν Ἑλλήνων νὰ συνδιασκεδάζουν μὲ τραγούδια τῆς εὐωχίας καὶ τῆς λυρικῆς ποιήσεως ἡρωικῶν κατορθωμάτων ἢ βιωματικὰ ἢ παραινετικὰ τοῦ κρασιοῦ κ.α.

 Ἕνα τέτοιο ἆσμα τραγούδησε ὁ Κίμων ὅπως αἰῶνες ἀργότερα κι ὁ Διγενὴς ἀλλά καὶ οἱ Εὐρωπαῖοι ἱππότες ποὺ μιμήθηκαν σὲ ὅλα τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες κι ἂς μὴ τοὺς βγῆκε ἐπακριβῶς... 

Ἐπὶ παραδείγματι τὸ σκόλιον ἆσμα τοῦ λυρικοῦ ποιητοῦ Ἀλκαίου, διασωζόμενο ἐκ παπύρου τῆς συλλογῆς Kralik, δύναται νὰ μᾶς καθοδήγηση περίπου στὴν ἠχητικὴ πλευρὰ τῆς ἐξιστόρησης τοῦ τραγουδιοῦ ποὺ ἐρμήνεψε ὁ Κίμων. Ἴσως κάπως ἔτσι νὰ εἶπε ἕνα σκόλιον ἆσμα ὡσὰν αὐτὸ ποὺ γράφτηκε κατὰ τὸν 6ο αἰῶνα π.Χ. ἀπὸ τὸν Ἀλκαῖο τὸν Μυτιλιναῖο. Τὸ σκόλιον [συμποσιακὸ ἆσμα] ἑρμηνεύει ὁ συγγραφέας καὶ κιθαρωδός - τραγουδοποιός Ἰωάννης Γ. Βαφίνης μὲ ἐπτάχορδη λύρα πιστὸ ἀντίγραφο τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς... 

ΧΑΙΡΕΤΕ!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

•Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι - Κίμωνας 

•Βιβλιοθήκη Διοδώρου Σικελιώτου 

•Νεότερον ἐγκυκλοπαιδικὸν Λεξικὸν τοῦ Ἡλίου 

•Ἐπίτομο ἐγκυκλοπαιδικον Λεξικὸν τοῦ Ἡλίου