ЭIЄ

ΟΙ ΓΙΓΑΝΤΕΣ ΑΓΡΟΛΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΒΙΟΣ ΕΚΤΙΣΑΝ ΤΑ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΚΥΚΛΩΠΕΙΑ ΤΕΙΧΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ - ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΗΜΜΑΤΙΚΟ ΤΕΙΧΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΝΥΚΑ

Ἔρευνα & συγγραφή: Ἰωάννης Γ. Βαφίνης 

 Τὸν καιρὸ ἐκεῖνο, ὅπου ὁ χρόνος ἐκτοπίζεται ἀπὸ τὸ ἄγνωστο καὶ δὲν χωράει μέσα στὰ γνωστὰ ἱστορικὰ πλαίσια, συνέβησαν γεγονότα ποὺ μόνον τὰ κατάλοιπα τῆς γενιᾶς ἐκείνης, τῶν γιγαντιαίων ἀνθρώπων, δύνανται νὰ μᾶς διηγηθοῦν τὴν ὕπαρξη ἑνὸς ἀρχαιότατου πολιτισμοῦ ὑψηλῶν προδιαγραφῶν. 

  Τοῦτα τὰ γιγαντιαῖα ἀνθρώπινα ὄντα, ποὺ κατοίκησαν τότε τὸν πλανήτη δημιούργησαν κάποια σημαντικὰ κατασκευαστικὰ ἔργα ὑψηλῆς τεχνολογίας καὶ μεγάλων διαστάσεων. 

Εἰκόνα ἀπὸ τὸ βιβλίο "Η ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ" ποὺ ἀποδεικνύει 

τὴν ἀνεπτυγμένη ἀρχιτεκτονικὴ θεμελίωσης τῶν ἀναλλημάτων ἐπὶ τοῦ ἀνωμάλου βράχου 

τῆς Ἀκρόπολης τῶν Ἀθηνῶν τὸν καιρὸ τῆς μεγάλης ἐπικράτειας τῶν Ἑλληνοπελασγῶν γιγάντων εἰς ὅλο τὸν πλανήτη... 
 

 Μιὰ πρώτη ἀναφορά, γιὰ τὰ ἔργα τῶν παλαιῶν γιγάντων, εἰς τὴν προϊστορικὴν ἐκείνη ἐποχήν, ἀφηγεῖται ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας περιηγητὴς Παυσανίας. Πιὸ συγκεκριμένα, εἰς τὴν βίβλο του τὰ "ΑΤΤΙΚΑ" περιγράφει ὅτι, ἐπὶ τὸν καιρόν του διατηροῦνταν εἰς τοὺς κύκλους τῶν ἀρχαίων ἱστορικῶν ὁ θρῦλος τῆς κατασκευῆς τῶν πρώτων τειχῶν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν ἀπὸ τοῦ γίγαντες μὲ ἀρχιτέκτονα τὴν ἴδια τήν θεὰ Ἀθηνᾶ ποὺ ἵδρυσε τὴν πόλη. 

 Ἰδοὺ καὶ τὰ λεγόμενά ἀπὸ τοῦ κειμένου: «[28.3] τῇ δὲ ἀκροπόλει, πλὴν ὅσον Κίμων ᾠκοδόμησεν αὐτῆς ὁ Μιλτιάδου, περιβαλεῖν τὸ λοιπὸν λέγεται τοῦ τείχους Πελασγοὺς οἰκήσαντάς ποτε ὑπὸ τὴν ἀκρόπολιν· φασὶ γὰρ Ἀγρόλαν καὶ Ὑπέρβιον <τοὺς οἰκοδομήσαντας εἶναι>» μετάφραση: [Τὴν δὲ Ἀκρόπολη (τῶν Ἀθηνῶν) πέραν ὅσο εἶχε οἰκοδομήσει ὁ Κίμων ὁ Μιλτιάδου καθότι περιέβαλε ἐπὶ τοῦ τείχους τῶν πρώτων κατοίκων τῆς Ἀκρόπολης Πελασγῶν. Λέγεται ὅτι οἱ γίγαντες Ἀγρόλας καὶ Ὑπέρβιος οἰκοδόμησαν (τὸ κυκλώπειο - πελασγικὸ) τεῖχος (τῆς Ἀθήνας)]. 

Σειρὰ εἰκόνων μὲ τὸ ἀναλληματικό 

κυκλώπειο ἢ πελασγικὸ τεῖχος στήν 

κατωφέρεια τοῦ λόφου της Πνύκας 

ἀπέναντι ἀπὸ τὴν ἀρχαία Ἀκρόπολη 

τῶν Ἀθηνῶν ὅπου στέκει ὁ τύμβος

 ποὺ πιθανὸν νὰ ἀνήκει στοὺς 

γίγαντες Ἀγρόλα καὶ Ὑπέρβιου.

Ἡ ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία διενήργησε ἀνασκαφὲς ἄνωθεν τοῦ τύμβου, ὅπως διακρίνεται μέχρι σήμερα, ἀλλά, δὲν ἐνημέρωσαν κανένα περὶ τῶν εὑρημάτων. 

Ἡ ἀνάπτυξη τῆς οἰκοδομικῆς δραστηριότητας εἰς τὴν Ἀθήνα τῆς κλασσικῆς περιόδου, κυρίως εἰς τὸν βράχο τῆς Ἀκρόπολης, ἔδωσε τὸ ἔναυσμα στὸν ἀγγειογράφο τῆς ἐποχῆς τοῦ 440 μὲ 430 π.Χ. νὰ ἀπεικονίσει ἕνα μυθολογικὸ γεγονὸς, τότε ποὺ οἱ ὑπερδύναμοι γίγαντες ἔχτιζαν, καθὼς διηγοῦνται οἱ Ἀθηναῖοι, τὰ κραταιὰ τείχη τῆς ἱερῆς Ἀκρόπολης. Πιὸ συγκεκριμένα ὁ ἄγνωστος ζωγράφος τοῦ ἐρυθρόμορφου  ἀγγείου παρουσιάζει τὴν προστάτιδα τῶν Ἀθηνῶν, θεὰ Ἀθηνᾶ, νὰ καθοδηγεῖ ἕναν γίγαντα, ὁ ὁποῖος κουβαλάει ἕναν τεράστιο ἀκανόνιστο βράχο, ὑποδεικνύοντάς του ποὺ νὰ τὸν ἀποθέσει. Ἡ ἀπεικόνιση ἔχει τὴν πιστότητα μιᾶς φωτογραφικῆς λήψης, καθότι, ὁ βράχος ζωγραφίζεται ἀκανόνιστος, ὅπως οἱ ἀρχαιολόγοι σήμερα ἔχουν βρεῖ ἀπομεινάρια ἀκανόνιστων συγκολλημένων βράχων ὅπου καὶ τοὺς ὀνομάζουν ἀναλληματικούς. Ἐπίσης, ὅπως προείπαμε, οἱ κατασκευαστὲς τῶν τειχῶν ἦταν δύο γίγαντες. Ἴσως, λοιπόν, ὁ γίγαντας  τῆς ἀγγειογραφίας  νὰ εἶναι ὁ Ἀγρόλας ἢ  ὁ Ὑπέρβιος. [Ἐρυθρόμορφος σκύφος τοῦ 440 - 430 π.Χ. Μουσεῖο του Λούβρου Παρίση] 

  Κατὰ τὴν Ἀρχιτεκτονικὴ & Ἀρχαιολογικὴ ἐπιστήμη ὁ Ἀναλημματικὸς Τοῖχος εἶναι ἕνας τοῖχος ποὺ κατασκευάζεται σὲ ἐπικλινὲς ἔδαφος γιὰ νὰ συγκρατήσει τὴν πλευρικὴ πίεση τοῦ ἐδάφους καὶ νὰ ἀποτρέψει κατολισθήσεις καὶ νὰ δημιουργήσει ἐπίπεδες ἐπιφάνειες (ἐπὶ παραδείγματι γιὰ θεμέλια ναῶν, θέατρα). 

  Ἐπιπλέον, ἡ λειτουργία του ἀντιστέκεται στὴν πίεση τοῦ ἐδάφους, δημιουργῶντας ἕνα σταθερὸ ὑπόβαθρο. 

  Ἀπό τὸ λεξικὸν ἀρχαίων ἀρχιτεκτονικῶν ὅρων τῶν ἐπιφανῶν Ἑλλήνων ἀρχαιολόγων Ὀρλάνδου καὶ Τραυλοῦ συνάπτουμε τὴν ἐτυμολογία τῆς λέξεως "ἀνάλημμα", το. «Τοῖχος ὑποστηρίξεως γαιῶν ἢ χρωμάτων Ἄνδρου τινός. ΔΙΟΝ. ΑΛΙΚ. 3,69: ἀναλήμμασιν ὑψηλοὺς πολλαχόθεν περιλαμβάνει καὶ πολὺν χοῦν εἰς τὸ μεταξὺ τῶν τε ἀναλημμάτων καὶ τῆς κορυφῆς εὐφορίας, ὀμαδὸν γενέσθαι παρασκεύασαν καὶ πρὸς ἱερῶν ὑποδοχῆς ἐπιτηδειότατον. Ὁ ΑΥΤΟΣ, 4, 59: ἀναλήμμασί τε καὶ χώμασι μεγάλους ἐξειργάσατο. ΔΙΟΔ. ΣΙΚΕΛ. 17,71: ἀναλήμματι πολυδαπάνῳ. 20,36: κολλοῦν (τόπους) ἀναλήμμασιν ἀξιόλογους ἐξισώσεις. ΠΔ(Ο'), Σόφ. Σείρ. 50,2: ἐθεμελιώθη... ἀνάλλημα ὑψηλὸν περιβόλου ἱεροῦ. Παραλειπ. Β' 32,5: τὸ ἀνάλημμα τῆς πόλεως. Ὁ ΣΟΥ(Ι)ΔΑ(Σ), ἐν λ. ἀνάλημμα τὸ ἐξηγεῖ ὡς ὕψωμα(υψηλόν), στήριγμα. —DITT. Syll.³ 290(Δελφών τοῦ 332 π.Χ.): τὸ ἀνάλαμμα Ἀπόλλωνα. FD III(3), 181,5: τὸ ἀνάλημμα τό τε ἔσω... καὶ τὸ ἔξωθεν ἐποίησε. IG II 2²(1)1672, 17 (Ἐλευσῖνος τοῦ 329/8 π.Χ.): τῆς τομῆς τῶν λίθων καὶ τῆς ἀγωγῆς καὶ τῆς θέσεως εἰς τὸ ἀνάλημμα τὸ κατάστημα οἰκίαν. 19: τῶν ἐνέσεων τοῦ ἀναλήμματος. 20: εἰς τὸ ἀνάλημμα τὸ παρὰ τὸν πύργο τὸ(ν) στρογγυλό. IV 1² 106 III 36 (Ἐπιδαύρου): του ἀναλάμματος τοῦ παρ' Ἀπόλλωνα. 108, 159: ἐπιστάτης του ἀναλάμματος. IG 4.203,21/22 (Ἰσθμοῦ): τὰ ἀναλήμματα... ἐπεσκεύασεν. VII 4255 (Βοιωτίας)10: ἀπὸ τοῦ ἀναλήμματος τοῦ της χαράδρα. XI(2)163A38: εἰς τὸ ἄν[αλ]ήμασταν. 165,33: εἰς τοὺς καταληπτήρας τοῦ ἀναλήμματος. 35: τοῦ Κυρίου τό [ἄ]νά[λη]μια. 287Α103: τὸ ἀνάλημμα...οικοδομήσαι. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ, ἐν ΑΕ 1923, 45 (Ἀμφιαρείου)12: (λίθους) ἀρμόττοντας πρὸς τὸ ἀνάλη[μμα]. 26: λίθον πόδα προσαρμὸτ[τ]ων πρὸς τὸ ἀνάλημμα. Βλ. καὶ στ. 39, 45, 46. CIG 2681 (Ἰασοῦ): τὸ ἀνάλημμα καὶ τὴν ἐπ' αὐτοῦ κερκίδα. Μούσ. Σμύρν. 1876/7, 37, 10. Σχέδια ἀναλημμάτων βλ. ἐν ΟΡΛΑΝΔΟΥ, ὑλικὰ 2,270, εἰκ. 166. Ἡ λέξης ἐν χρήσει καὶ παρὰ VITR. 9.6,1.1,1.7,6 καὶ 7 (analemma)». 

 Ἐν κατακλεῖδι, οἱ ἀκανόνιστοι ἀναλημματικοὶ βράχοι τῆς Ἀκρόπολης τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Πνύκας φαίνεται νὰ εἶναι τῆς ἴδιας προϊστορικῆς ἐποχῆς τῶν γιγάντων ἑλληνοπελασγὼν τῶν ὁποίων τὰ ἴχνοι συναντῶνται ἀπὸ τὴν πέραν πλευρὰν τοῦ Ἀτλαντικοῦ ὠκεανοῦ ἥντινα ἐκτείνεται ἡ Ἀμερικανικὴ ἤπειρος, ἕως τὴν Ἀσία καὶ Σιβηρία καὶ τὰ νησιὰ τοῦ Εἰρηνικοῦ. 

Ἀναλημματικὸ τεῖχος εἰς τὸν βράχο τῆς Ἀκρόπολης τῆς Ἀθήνας μὲ ἀκανόνιστους ὀγκολιθικοὺς βράχους. Οἱ βράχοι ὁμοιάζουν ἐκπληκτικὰ μὲ ἐκείνο ποὺ μεταφέρει στὴν πλάτη του ὁ γίγαντας τῆς ἀγγειογραφίας 

 Ἐν τούτοις ἡ τεχνικὴ συγκόλλησης τῶν τεραστίων ὀγκολίθων ή ὁποία παρατηρεῖται στὰ περισσότερα ἀναλήμματα τῶν ἀρχαίων οἰκοδομημάτων εἰς τὴν ὑδρόγειο, ἀναδεικνύει μιὰ μεγάλη τεχνολογικὴ ἀνάπτυξη, κατὰ τὴν προϊστορικὴν περίοδο ἐκείνη, ἡ ὁποία κι ἐξηφανίσθει ἐντελῶς ξαφνικά. 

 Τέτοιου εἴδους ἀναλημματικὲς κατασκευὲς μὲ ὀγκόλιθους συναντᾶμε σὲ πολλὲς περιοχὲς τῆς Ἑλλάδος (Μυκῆνες, Τίρυνθα, Σέριφος Ψαρόπυργος, Φωκίδα ἀρχαία Κρίσσα κ.α) ὅπως καὶ σὲ ἄλλες περιοχὲς τοῦ πλανήτου π.χ. στὸ Περοῦ (Σαξαχουαμὰν καὶ Μάτσου Πίτσου), στὶς Βαλεαρίδες Νήσους, Σαρδηνία(Τάφος τοῦ γίγαντα), στὴν Μ. Ἀσία (Χαττοῦσα - νῦν Τουρκία), στὴ Συρία (Βάαλμπεκ) κι ἀλλαχόθεν. 

Ὁ τάφος τοῦ γίγαντα [Τοmbα dei giganti] καὶ ἕνα Νουράγκι στὴν Σαρδηνία. Φαίνεται πὼς ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι, στὴν κατωφέρεια τῆς Πνύκας ὑπάρχει ἕνας τάφος - τύμβος γιγάντων δὲν εἶναι μοναδικὸς ἀφοῦ ὑπάρχει τάφος μεγαλιθικὸς καὶ στὴν Σαρδηνία. 

 Συνελλόντι εἰπεῖν, τὸ ἀναλημματικὸ τεῖχος της Πνύκας, ἀπέναντι ἀπὸ τὴν Ἀκρόπολη τῶν Ἀθηνῶν δὲν οἰκοδομήθηκε τὸν 5ο αἰῶνα π.Χ. ὅπως διατείνεται ἡ ἀρχαιολογικὴ ὑπηρεσία, ἀλλά, κατὰ πολὺ παλαιότερον. 

 Ἡ δημιουργία του ἐντοπίζεται εἰς τὴν περίοδο τῶν μυθολογικῶν ἀναφορῶν περὶ μίας ἑλληνοπελασγικὴς αὐτοκρατορίας τεραστίων διαστάσεων ἐπὶ τῶν ἐδαφῶν τῆς γῆς. 

 Οἱ γίγαντες, ὅπου διαχειρίζονταν τοὺς θησαυροὺς τῶν γαιῶν ἔφταναν πὸλλὲς φορὲς σὲ συγκρούσεις παρὰ τὴν ἑνότητα τῆς αὐτοκρατορίας. Τὰ τείχη ἦταν τὰ πρῶτα προστατευτικὰ ἔργα πολεμικῶν ὑποδομῶν γιὰ τὴν προστασία τῶν ἑκάστοτε πληθυσμῶν ποὺ ἄρχισαν νὰ διαφοροποιοῦνται σύμφωνα μὲ τὴν οἰκονομικὴ καὶ πολιτιστικὴ ἐξέλιξη κάθε πόλεως. 

  Σύμφωνα μὲ τὸν περιηγητὴ Παυσανίου, ὁ Ἀγρόλας καὶ ὁ Ὑπέρβιος γίνονται ἡ ἐργολάβοι τῶν οἰκοδομικῶν ἐργασιῶν στὴν Ἀκρόπολη τῶν Ἀθηνῶν καὶ πέριξ αὐτῆς μὲ τὴν ἀρχιτεκτονικὴ συμβολὴ τῆς ἀθάνατου θεᾶς τῆς Σοφίας Ἀθηνᾶς. 

 Οἱ δύο γίγαντες ὡς ἥρωες καὶ εὐεργέτες τῶν Ἀθηναίων ἐτάφησαν στὸ σημεῖο τοῦ ὁρίζοντα ὅπου ὑπῆρξε ἡ διόδος διέλευσης τῶν οἱονδήποτε ἐχθρικῶν στρατευμάτων.   Οἱ ἥρωες - εὐεργέτες γίνονταν, μετὰ θάνατο, τὸ φόβητρο τοῦ ἐχθροῦ εἰς τὴν συνείδηση τοῦ λαοῦ καὶ κυρίως τῶν ὑπερασπιστῶν τῆς πόλεως σὰν κάποια μορφὴ ἀποτροπαϊσμοῦ... ἀργότερα, τὸ σημεῖο αὐτὸ ἐγένετο τὸ δημοκρατικὸ βῆμα τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν... 

  Περὶ τῆς ὕπαρξης τῶν γιγάντων, τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἐπὶ τοῦ πλανήτου, πέρα ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ μυθολογία περὶ τῆς γιγαντομαχίας, γίνεται ἡ σύντομη ἀναφορὰ εἰς τὴν Παλαιὰν Διαθήκην, στὸ ἐδάφιον τῆς Γένεσις κατὰ τὴν μετάφραση τῶν ἑβδομήκοντα Ο': «οἱ δὲ γίγαντες ἦσαν ἐπὶ τῆς γῆς ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις· καὶ μετ᾿ ἐκεῖνο, ὡς ἂν εἰσεπορεύοντο οἱ υἱοὶ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐγεννῶσαν ἑαυτοῖς· ἐκεῖνοι ἦσαν οἱ γίγαντες οἱ ἀπ᾿ αἰῶνος, οἱ ἄνθρωποι οἱ ὀνομαστοί»(κεφ. Α' δ').

  Ἡ παρουσία τῶν πελασγῶν γιγάντων εἰς τὴν Μέση Ἀνατολή, κυρίως μεταξὺ τῶν ποταμῶν Τίγρη καὶ Εὐφράτη, γίνεται ἰδιαιτέρως αἰσθητὴ ὅταν ὁ ἑλληνοπελασγὸς Ὠρίων - Νεβρὼδ[1] κτίζει εἰς τὴν Βαβυλῶνα ἤτοι ἑλληνιστὶ Ἀμπελῶνα τὸν πρῶτο - ἴσως, κατὰ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη - ἀναλημματικὸ πύργο ποὺ ζητᾶ νὰ ἀνυψωθεῖ ψηλὰ ἕως τὸν οὐρανὸ διαπράττοντας τὴν ὕβριν ἔναντι τοῦ Ὑψίστου Θεοῦ ἢ τῶν Ἐλοχὶμ θεῶν [2].

ΧΑΙΡΕΤΕ!

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 

[1]Νεβρὼδ ἐκ τῆς ἑλληνικῆς λέξης νεβρίδα = τὸ ἐλαφάκι. Ὁ Ὠρίων - Νεβρὼδ ὑπῆρξε κυνηγὸς καὶ ἀκόλουθος τῆς θεᾶς Ἀρτέμιδος. Εἶχε γιγάντιο μέγεθος καὶ φοροῦσε νεβρά, δηλαδὴ δέρμα ἀπὸ νεαρὸ ἐλάφι. Ὅπως, διατείνεται ὁ Ἀθηναῖος μυθογράφος Ἀπολλόδωρος τὸν σκότωσε ἡ Ἄρτεμις τιμωρόντάς τον γιὰ λόγους τῆς ἀνυπακοῆς καὶ ἀλαζονείας... «Ὠρίωνα δὲ Ἄρτεμις ἀπέκτεινεν ἐν Δήλῳ. τοῦτον γηγενῆ λέγουσιν ὑπερμεγέθη τὸ σῶμα· Φερεκύδης δὲ αὐτὸν Ποσειδῶνος καὶ Εὐρυάλης λέγει...» [Βιβλιοθήκη Απολλοδώρου Α΄ 4, 3 - Α 4,5]. Ὡστόσο, κάπως ἔτσι ξεκινάει καὶ ἡ γιγαντομαχία ὅπως μᾶς τὴν περιέγραψε ὁ ἴδιος συγγραφεύς, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι. Ἡ Παλαιὰ Διαθήκη συναινεῖ στὴν ἐξιστόρηση αὐτὴ παραδίδοντας τὰ ἑξῆς: «ἐν δὲ τῷ τεσσαρεσκαιδεκάτῳ ἔτει ἦλθε Χοδολλογομὸρ καὶ οἱ βασιλεῖς μετ᾿ αὐτοῦ καὶ κατέκοψαν τοὺς γίγαντας τοὺς ἐν Ἀσταρὼθ καὶ Καρναΐν, καὶ ἔθνη ἰσχυρὰ ἅμα αὐτοῖς καὶ τοὺς Ὀμμαίους τοὺς ἐν Σαυῇ τῇ πόλει ...» [κεφ. ΙΔ' ε']. Ἐν τούτοις, ὁ Ἑλληνοπελασγὸς Ὠρίων - Νεβρὼδ καταστερίστηκε εἰς τὸν οὐρανὸ κι οἱ περισσότεροι μέχρι σήμερα γνωρίζουμε περὶ τῆς ἀστρικῆς ζώνης του Ὠρίωνος μὲ τὰ τρία εὐθύγραμμισμένα ἄστερια ποὺ φέγγουν κατὰ τὶς ὧρες της νύκτὸς. 

[2]Τὸ ὄνομα Ἐλοχίμ, ποὺ μόνο στὸ 1ο κεφάλαιο τῆς Γένεσις ἀναφέρεται 32 φορές, ἀπεικονίζει τὸ Θεὸ τῆς δημιουργίας. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

•ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ Ε. ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ, Η ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

• Παυσανίου, Ἑλλάδος Περιήγησις - Ἀττικά 

•ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ

•ΛΕΞΙΚΟΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ Κ. ΟΡΛΑΝΔΟΥ & ΙΩΑΝΝΟΥ Ν. ΤΡΑΥΛΟΥ, ΑΘΗΝΑΙ, 1986

•ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ

•ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΑΠΟΛΛΟΔΩΡΟΥ

•ΓΙΑΝΝΗ Π. ΚΥΡΤΣΟΥΔΗ, ΠΕΛΑΣΓΙΚΑ ΔΙΑΜΑΝΤΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΡΩΜΥΛΙΑΣ ΜΑΧ [Ἀναφορὰ στὸ ἄστρο Σείριος ἀπ' ὅπου λέγεται πὼς ἦλθε πολιτισμός!... Πανάρχαια ἐπίκληση Ἑλληνοπελασγῶν (Σουμερίων, Χετταίων καὶ Μινωϊκῶν Κρητῶν) σὲ σύγχρονο " διονυσιακὸ" ἔθιμο πρὸς μιὰ Ἄγνωστη δύναμη τοῦ Ἀστρικοῦ Συστήματος τοῦ Σειρίου!]