ЭIЄ

ΤΡΙΤΩΝΕΣ - ΟΙ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΤΗΣ ΚΟΧΥΛΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΕΘΕΝ ΜΟΥΣΙΚΟ ΚΟΧΥΛΙ ΤΩΝ ΠΥΡΗΝΑΙΩΝ 18.000 ΕΤΩΝ

Ἔρευνα & συγγραφή: Ἰωάννης Βαφίνης 

  Ἕνα μουσικὸ κοχύλι 18.000 ἐτῶν εἶναι τὸ θέμα ποὺ πρόκειται νὰ μᾶς ἀπασχολήσει. Τὸ ἔκθεμα αὐτοῦ τοῦ εὑρήματος βρίσκεται ξεχασμένο σήμερα στὸ μουσεῖο φυσικῆς ἱστορίας της Τουλούζης. 

 Ἡ ἐκτενὴς μελέτη τοῦ ἀρχαιολογικοῦ ἀντικειμένου ξεκινάει ἀπὸ τὸ 1931 ὅπου διάφορες σύγχρονες τεχνικὲς ἐφαρμόστηκαν γιὰ νὰ γίνει γνωστὴ ἡ χρήση τοῦ μουσικοῦ ὀργάνου. 

 Τὸ ΒΗΜΑ SCIENCE ἀφιέρωσε μία ὁλόκληρη σελίδα γιὰ τὴν δημοσίευση ἄρθρου τὸ ὁποῖον ἐξηγοῦσε τὸ ἱστορικὸ τῆς εὕρεσης καὶ ἔρευνας τοῦ σπάνιου ἀρχαιολογικοῦ εὑρήματος ποὺ ἐνθουσίασε κυρίως τὴν κοινότητα τῶν μουσικῶν ὅλου τοῦ κόσμου. 

  Ἄνωθεν βλέπουμε εἰκόνα τῆς σελίδας τοῦ ΒΗΜΑ SCIENCE μὲ τὸ ἄρθρο περὶ τῆς προϊστορικης μουσικῆς κοχύλας. 

 Ἐκ τοῦ ἄρθρου  «ΜΟΥΣΙΚΟ ΚΟΧΥΛΙ 18.000 ΕΤΩΝ», ποὺ δημοσιεύτηκε στὸ Βῆμα τῆς Κυριακῆς στὴν σελίδα «science - Ἀρχαιολογία»,  προκύπτουν τὰ ἑξῆς στοιχεῖα. 

 Τὸ ἄρθρο κάνει λόγο γιὰ ἕνα προϊστορικὸ μουσικὸ ὄργανο ποὺ ὀνομάστηκε τὸ «Κοχύλι τῆς Τουλούζης» τὸ ὁποῖο βρέθηκε σχετικὰ κοντὰ στὴν σύγχρονη γαλλικὴ πόλη τῆς Μασσαλίας ποὺ ἵδρυσαν οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες στὶς ἀκτὲς τῆς Μεσογείου. 

 Ἐν ὀλίγοις ἡ ἔρευνα πραγματεύεται τὴν μελέτη ἑνὸς ἀρχαιολογικοῦ εὑρήματος 18.000 ἐτῶν ποὺ ἀνακαλύφθηκε στὴν Σπηλιὰ Marsoulas στὴ Γαλλία καί, μετὰ ἀπὸ σύγχρονες τεχνικὲς ἀνάλυσης, ἀποδείχθηκε ὅτι ἦταν ἕνα μουσικὸ ὄργανο, ἱκανὸ νὰ παράγει ἤχους σὰν πνευστὸ (ὅπως κόρνα), κάτι ποὺ τὸ καθιστᾶ τὸ ἀρχαιότερο γνωστὸ μουσικὸ ὄργανο τοῦ εἴδους του. Αὐτὸ τὸ ἐκπληκτικὸ εὕρημα, ἀρχικὰ ἀγνοημένο, ἐπαναξιολογήθηκε καὶ ἐπιβεβαιώθηκε ὅτι χρησιμοποιήθηκε γιὰ μουσικὴ καὶ τελετουργικοὺς σκοπούς, μὲ ἴχνη χρωστικῆς καὶ τεχνικὲς τροποποιήσεις. 

Σημαντικὰ Στοιχεῖα: 

•Ἡλικία: Περίπου 18.000 ἐτῶν (Παλαιολιθικὴ περίοδος). 

•Εὕρεση: Στὴ σπηλιὰ Marsoulas κοντὰ στὴ Μασσαλία, Γαλλία. 

•Τύπος: Ἕνα μεγάλο κοχύλι (εἶδος Charonia lampas). 

•Χρήση: Μουσικὸ ὄργανο (πνευστό). 

•Ἀνακάλυψη Χρήσης: Μετὰ ἀπὸ σύγχρονη ἔρευνα καὶ ἀναλύσεις. 

•Τεχνικὲς Τροποποιήσεις: Τὸ ἄκρο σπάστηκε γιὰ νὰ δημιουργηθεῖ ἕνα ἄνοιγμα, διαπιστώθηκε διάτρηση καὶ ἴχνη ὀργανικῆς οὐσίας (πιθανὸν ρητίνη γιὰ ἐπιστόμιο). 

•Ἦχοι: Μπορεῖ νὰ παράγει τρεῖς νότες (Ντό, Ντὸ δίεση, Ρέ). 

•Σημασία: Τὸ ἀρχαιότερο γνωστὸ μουσικὸ ὄργανο αὐτοῦ τοῦ τύπου, ἀποδεικνύοντας τὴν πρώιμη χρήση τῆς μουσικῆς ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους. 

  Εἰς τὴν ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα τὸ ἐν λόγῳ μουσικὸ ὄργανο φαίνεται ὅτι ἔλαβε τὶς ἑξῆς ὀνομασίες: α)τριτώνιον, β)στρόμβος καὶ γ)κόχλος. 

 Τὸ τριτώνιον, λένε, τὰ ἐγκυκλοπαιδικὰ λεξικὰ καὶ οἱ πρωτογενεῖς φιλολογικὲς πηγές, ὅτι, ὑπῆρξε τὸ μουσικὸ ὄργανο τοῦ θαλάσσιου θεοῦ Τρίτων. 

 Ἂς ἀναγνώσουμε, λοιπόν, τὴν πρώτη ἀναφορὰ ἀπ' τὸ «Ἐγκυκλοπαιδικὸ Λεξικὸ Μεταξᾶ» περὶ τοῦ Τρίτωνος: «Τρίτων. Γιός της Ἀμφιτρίτης καὶ τοῦ Ποσειδῶνα, ὁ πελώριος θαλασσινὸς θεὸς ὁ Τρίτων, συνήθιζε νὰ πηγαίνη μπρὸς ἀπὸ τὸ ἅρμα τοῦ πατέρα του φυσῶντας μέσα σ' ἕνα στρογγυλὸ κοχύλι. Μὲ τὸ σάλπισμά του αὐτὸ ἢ τρικυμία σταματοῦσε καὶ ὁ Ποσειδῶνας μὲ τὴν ἀγαπημένη του σύζυγο τὴν Ἀμφιτρίτη ἔκαναν ἥσυχα τὸν περίπατό τους στὴ θάλασσα. Σιγά-σιγὰ ἢ φαντασία τοῦ ἀνθρώπου ἔπλασε ἕνα σωρὸ ἀκόμη μικροὺς Τρίτωνες, ποῦ κολυμποῦσαν μὲ τὶς Νηρηίδες γύρω ἀπὸ τὸ ἅρμα τοῦ Ποσειδῶνα, φυσῶντας μέσα σὲ κοχύλια. Οἱ μικροὶ αὐτοὶ Τρίτωνες εἶχαν οὐρὰ ψαριοῦ καὶ πόδια ἀλόγου». 

Τρίτων ἐπὶ κρήνης φυσῶντας δύο κοχύλες 

 Γιὰ νὰ κατανοήσουμε καλύτερα τὴν παρουσία των Τριτώνων καταθέτω τὴν ἑπόμενη ἀναφορὰ ἀπὸ τό «Ἐπίτομον Ἐγκυκλοπαιδικὸν Λεξικὸν τῆς Πρωίας», ποὺ σημειώνει τὰ ἑξῆς: «Τρίτων. Υἱός της Ἀμφιτρίτης καὶ τοῦ Ποσειδῶνος, ὅστις, κατὰ τὴν μυθολογίαν, προηγούμενος τοῦ ἅρματος τῶν γονέων του ἐν τῇ θαλάσσῃ, σαλπίζει διὰ κόγχης πρὸς κατευνασμὸν τῆς τρικυμίας. Κατ’ ἄλλας παραδόσεις οἱ Τρίτωνες εἰναι πολλοί, μὲ σῶμα καταλῆγον εἰς δύο οὐρᾶς Ἰχθύος, συνοδεύουσι δὲ ἢ διώκουσι τὰς νηρηίδας». 

 Ἐν συνεχείᾳ, ἀναγιγνώσκουμε προσεχτικὰ τὶς λεπτομέρειες ποὺ ἀποκαλύπτει τὸ «Ἐπίτομο ἐγκυκλοπαιδικὸ λεξικὸ τοῦ Ἡλίου» περὶ τοῦ τριτωνίου καὶ τῶν Τριτώνων εἰς τὰ ἑξῆς γραφθέντα: «ΤΡΙΤΩΝΙΟΝ (ζωολογία). Γένος μαλακίων γαστεροπόδων τῆς οἰκογένειας τῶν τριτωνιδών, περιλαμβάνον, πολυάριθμα εἴδη ἀπαντῶντα εἰς τὰς θερμὰς ἰδίως θαλάσσας. Εἶναι μεγαλόσωμα τρακτοειδὲς ἢ ὠοειδὲς καὶ ἐπιμῆκες, παχὺ καὶ ἀνθεκτικὸν ὕψους μέχρι 50 ἐκστομ. Ἐκ τῶν ἀξιολογοτέρων εἰδῶν εἶναι: 1) Τριτώνιον τὸ ὀζῶδες, ἀπαντῶν εἰς τὴν Μεσόγειον. Τούτου τὸ κέλυφος χρησιμοποιείτα εἰς τινὰ μέρη ὑπὸ τῶν κυνηγῶν, συνηθέστερο δὲ ὑπὸ ἁλιέων, ὡς σάλπιγξ καὶ καλεῖται κοινῶς βούκινο ἢ μπουροῦ. Ὑπὸ τῶν ἀρχαίων Ρωμαίων ἐχρησιμοποιεῖτο ὡς στρατιωτικὴ σάλπιγξ. 

2)Τριτώνιον τὸ τοῦ Τρίτωνος, ἐκ τῶν μεγαλυτέρων εἰδῶν, ἀπαντῶν εἰς τὸν Ἰνδικὸ ὠκεανόν. Καὶ τούτου τὸ κέλυφος ἐχρησιμοποιεῖτο ἄλλοτε ὑπὸ τῶν Ἰνδῶν ὡς πολεμικὴ σάλπιγξ».

 Ἐν κατακλεῖδι, διαθέτοντας ὡς γνώμονα αὐτὲς τὶς πληροφορίες ὁδηγούμεθα πρὸς τὴν ἐπιστημονικὴν ἀπόδειξη τῆς χρήσης τοῦ πνευστοῦ θαλάσιου ὀργάνου ἀπὸ τὰ πανάρχαια χρόνια τῶν ΕΛ - λήνων Τριτώνων κυρίαρχων θεῶν ἐπὶ τὰ μήκη καὶ πλάτη τοῦ θαλάσσιου καὶ ὑποθαλάσσιου ὁρίζοντα  τοῦ πλανήτου. 

 Ἡ «ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ» τοῦ Σ. Μιχαηλίδη ἐπισυνάπτει τὴν χρήση τοῦ ὀστρακοειδοῦς ὀργάνου μὲ δύο ὀνομασίες κατὰ τὴν μακρινὴ ἀρχαιότητα σημειώνοντας τὰ ἑξῆς: «κόχλος· ὀστρακόδερμο μὲ ἑλικοειδὴς ὄστρακο· τὸ χρησιμοποιοῦσαν σὰν σάλπιγγα. Ἔυριπ. (Ἰφιγένεια ἐν Ταύροις 303): «κόχλους τε φυσῶν» (φυσῶντας τὶς σάλπιγγες). 

στρόμβος: ἑλικοειδὲς ὄστρακο χρησιμοποιούμενο ὡς σάλπιγγα· κοχύλι (LSJ). Σέξτ. Ἔμπειρ. (Πρὸς Μουσικοὺς VI, 24): «καὶ στρόμβους τινὲς τῶν βαρβάρων βουκινίζοντες» (καὶ μερικοὶ βάρβαροι σαλπίζουν μὲ κοχύλια [ὄστρακα]).» 

https://m.soundcloud.com/wired/the-sound-of-an-18000-year-old-conch-shell-instrument

Στὸν σύνδεσμο αὐτὸ δυνάμεθα 

  νὰ ἀκούσουμε τὴν προσπάθεια ἀναπαραγωγῆς τοῦ ἤχου της κοχύλας τῆς Μασσαλίας τοῦ μουσικὸ ὄργανο τῶν θαλασσινῶν Τριτώνων 

The Sound of an 18,000-year-old Conch Shell Instrument 

"Ὠδὴ Ἀλκαίου" ἐπανασύνθεση ἀρχαίου λυρικοῦ ποιήματος τοῦ Ἀλκαίου τοῦ Μυτιληναίου ἀπὸ τὸν Ἰωάννη Γ. Βαφίνη [Τὰ Παιδιὰ τοῦ Ὀδυσσέα] στὸ δισκογραφικὸ λεύκωμα "Ἀνήσυχα Ταξίδια". Στὸ προοίμιο τοῦ μέλους ἀκούγετε τὸ Τριτώνιον ἢ κοχύλα ... ἀναβίωση τῶν θαλάσσιων καὶ ὑποθαλάσσιων ἤχων... 

 Καταλήγουμε, λοιπὸν στὸ συμπέρασμα, περὶ τῆς ἀρχαιολογικῆς εὑρέσεως καὶ μελέτης της ὀστρακοειδὴς κοχύλας, τῆς κατασκευῆς καὶ χρήσης αὐτοῦ τοῦ πανάρχαιου πνευστοῦ ὀργάνου ἀπὸ κάποιον εὐφυὲς ὃν ἧτε αὐτὸς ἦταν ἄνθρωπος ἢ θεότητα τῆς θάλασσας. 

 Σίγουρα, γιὰ τὴν ἐποχή του ὑπῆρξε ἕνα δημιούργημα μιᾶς προηγμένης σκέψης... ποὺ θυμίζει ἑλληνικὸ νοῦ...! 

ΧΑΙΡΕΤΕ!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

•ΒΗΜΑ SCIENCE ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ, ΚΥΡΙΑΚΗ 16 ΜΑΡΤΙΟΥ 2001

•Ἡ ΝΕΑ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ, Ἀντιγόνης Μεταξᾶ, Ἀθῆναι 1966 - 67 

•Ἐπίτομον Ἐγκυκλοπαιδικὸν Λεξικὸν τῆς Πρωίας, Ἀθήνα, 1932 

•ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ - ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ ΣΟΛΩΝ